Tên luận án:
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ VẬN DỤNG TRONG TÌNH HÌNH HIỆN NAY
Ngành:
HỒ CHÍ MINH HỌC
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ "Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước và vận dụng trong tình hình hiện nay" của Trịnh Quốc Việt, ngành Hồ Chí Minh học (mã số: 931 02 04), được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2022. Đề tài tập trung nghiên cứu một phạm trù cơ bản của khoa học chính trị: kiểm soát quyền lực nhà nước (KSQLNN), nhằm phát hiện, ngăn chặn sự tha hóa quyền lực và bảo đảm quyền lực được thực thi đúng mục tiêu, hiệu quả.
Luận án xuất phát từ thực tiễn KSQLNN ở Việt Nam đã đạt nhiều kết quả quan trọng nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế về hệ thống pháp luật, hiệu quả phân công, phối hợp, và vai trò giám sát của các chủ thể. Mục đích nghiên cứu là phân tích, luận giải toàn diện nội dung, giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về KSQLNN và sự vận dụng tư tưởng của Người trong tình hình hiện nay ở Việt Nam.
Nội dung nghiên cứu bao gồm việc hệ thống hóa các quan điểm của Hồ Chí Minh về KSQLNN, giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng này từ năm 1945 đến 1969, cùng với việc đánh giá thực trạng KSQLNN ở Việt Nam từ 2011 đến nay. Luận án làm rõ sự cần thiết, mục đích, chủ thể (nhân dân, Đảng, cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức, Mặt trận Tổ quốc, báo chí), hình thức (thanh tra, kiểm tra, giám sát) và công cụ (Hiến pháp, pháp luật, vai trò nhân dân, lãnh đạo của Đảng, báo chí) của KSQLNN theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Luận án cũng phân tích thực trạng kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; đồng thời xác định các vấn đề đặt ra và đề xuất các nhóm giải pháp toàn diện. Các giải pháp bao gồm nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế và thiết chế kiểm soát quyền lực, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, và phát huy vai trò của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, báo chí, truyền thông. Những giải pháp này nhằm vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là nguyên tắc "dựa vào dân, lấy dân làm gốc", để nâng cao hiệu quả KSQLNN trong bối cảnh hiện nay.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- 4.1. Cơ sở lý luận
- 4.2. Phương pháp nghiên cứu của luận án
5. Đóng góp mới của luận án
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa khoa học
- 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
7. Kết cấu của luận án
Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
- 1.1.1. Nghiên cứu về kiểm soát quyền lực nhà nước
- 1.1.2. Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
- 1.1.3. Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
1.2. KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN TIẾP TỤC GIẢI QUYẾT
- 1.2.1. Những vấn đề đã được các công trình khoa học giải quyết
- 1.2.2. Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC - NỘI DUNG VÀ GIÁ TRỊ
2.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM
- 2.1.1. Quyền lực
- 2.1.2. Quyền lực nhà nước
- 2.1.3. Kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.1.4. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
2.2. NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC
- 2.2.1. Sự cần thiết phải kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.1.1. Quyền lực nhà nước là quyền lực của nhân dân
- 2.2.1.2. Những biểu hiện về tha hóa quyền lực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước
- 2.2.2. Mục đích và chủ thể kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.2.1. Mục đích kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.2.2. Chủ thể kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.3. Về hình thức kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.3.1. Kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động thanh tra
- 2.2.3.2. Kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động kiểm tra
- 2.2.3.3. Kiểm soát quyền lực nhà nước thông qua hoạt động giám sát
- 2.2.4. Sử dụng công cụ, phương tiện và các biện pháp kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.4.1. Sử dụng Hiến pháp, pháp luật để kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.4.2. Phát huy vai trò của nhân dân trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.4.3. Phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng đối với kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.4.4. Sử dụng vai trò báo chí, truyền thông trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.2.4.5. Xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực trong bộ máy nhà nước
2.3. GIÁ TRỊ CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC
- 2.3.1. Giá trị lý luận
- 2.3.1.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước kết tinh giá trị tư tưởng kiểm soát quyền lực nhà nước của dân tộc và nhân loại
- 2.3.1.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước là nền tảng tư tưởng của Đảng trong kiểm soát quyền lực nhà nước qua các thời kỳ cách mạng
- 2.3.2. Giá trị thực tiễn
- 2.3.2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước giúp cho cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và nhân dân nâng cao nhận thức về kiểm soát quyền lực nhà nước
- 2.3.2.2. Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước soi sáng việc kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam trong các giai đoạn cách mạng
Chương 3: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TỪ GÓC NHÌN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
3.1. THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 2011 ĐẾN 2022
- 3.1.1. Thành tựu và nguyên nhân trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 3.1.1.1. Thành tựu trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 3.1.1.2. Nguyên nhân thành tựu
- 3.1.2. Hạn chế trong kiểm soát quyền lực nhà nước và nguyên nhân
- 3.1.2.1. Một số hạn chế trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 3.1.2.2. Nguyên nhân hạn chế
3.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY NHÌN TỪ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
- 3.2.1. Kiểm soát quyền lực nhà nước được quan tâm nhưng triển khai thực hiện còn bất cập trong thực tiễn
- 3.2.2. Thể chế và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong kiểm soát quyền lực nhà nước và phòng, chống tha hóa quyền lực trong quản lý, kiểm soát ngân sách, tiền vốn, của cải, tài nguyên của đất nước còn bất cập
- 3.2.3. Quyền làm chủ của nhân dân trong kiểm soát quyền lực nhà nước còn bất cập trong thực tiễn
- 3.2.4. Phương thức kiểm soát quyền lực của Đảng với Nhà nước vẫn chưa hoàn thiện
- 3.2.5. Vấn đề kiểm soát quyền lực trong giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa gắn với xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Chương 4: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
4.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
4.2. YÊU CẦU VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
- 4.2.1. Nâng cao nhận thức cho các chủ thể về sự cần thiết vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.2.2. Kiểm soát quyền lực nhà nước phải dựa vào dân, lấy dân làm gốc
- 4.2.3. Đổi mới cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước trên cơ sở hoàn thiện mối quan hệ giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước
- 4.2.4. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.2.5. Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội và báo chí, truyền thông
4.3. GIẢI PHÁP VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM
- 4.3.1. Nhóm giải pháp về nhận thức, lý luận và tuyên truyền giáo dục
- 4.3.1.1. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo dục, tuyên truyền để nâng cao nhận thức và vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.1.2. Tăng cường giáo dục đạo đức cách mạng và phát huy vai trò, trách nhiệm của cấp ủy đảng các cấp trong bộ máy nhà nước cũng như đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trước yêu cầu nhiệm vụ đổi mới kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.1.3. Đổi mới hình thức, phương pháp tuyên truyền, giáo dục nội dung, giá trị và sự cần thiết vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong kiểm soát quyền lực ở nước ta
- 4.3.1.4. Nâng cao trình độ văn hóa chính trị, dân chủ, pháp lý cho nhân dân
- 4.3.2. Nhóm giải pháp về thể chế, thiết chế trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.2.1. Hoàn thiện thể chế, thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước bằng Hiến pháp, pháp luật và các văn bản pháp quy
- 4.3.2.2. Thể chế hóa mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý và nhân dân làm chủ
- 4.3.2.3. Tiếp tục hoàn thiện thiết chế kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan trong bộ máy nhà nước
- 4.3.2.4. Nâng cao chất lượng công tác kiểm tra trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.3. Nhóm giải pháp về phát huy vai trò của nhân dân trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.3.1. Thực hiện tốt quyền làm chủ của nhân dân trong kiểm soát, giám sát thực thi quyền lực nhà nước của các cơ quan trong bộ máy nhà nước
- 4.3.3.2. Đổi mới và hoàn thiện cơ chế để nhân dân trực tiếp và gián tiếp tham gia kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.4. Nhóm giải pháp về đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng
- 4.3.4.1. Phát huy vai trò của uỷ ban kiểm tra các cấp trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.4.2. Đổi mới công tác cán bộ của Đảng trong kiểm soát quyền lực nhà nước
- 4.3.5. Nhóm giải pháp về phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, báo chí và truyền thông
- 4.3.5.1. Nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính độc lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội
- 4.3.5.2. Phát huy vai trò báo chí và phương tiện thông tin truyền thông
KẾT LUẬN