Luận án Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách nhà nước tại các địa phương ở Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI CÁC ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

Ngành:

TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG (MÃ SỐ: 9340201)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách nhà nước tại các địa phương ở Việt Nam” được thực hiện bởi Bùi Quang Phát, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Đặng Ngọc Đức, hoàn thành tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân vào năm 2023. Nghiên cứu này xuất phát từ sự cần thiết của việc tăng thu ngân sách nhà nước (NSNN) ở cấp địa phương, nhằm khắc phục những hạn chế của các nghiên cứu trước đây thường giới hạn ở phạm vi quốc gia hoặc nghiên cứu tình huống cụ thể.

Mục tiêu chính của luận án là phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách tại 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam trong giai đoạn 2010-2019, đánh giá thực trạng và đưa ra các khuyến nghị nhằm tăng cường nguồn thu. Luận án sử dụng kết hợp các phương pháp thống kê – phân tích, so sánh đối chiếu và nghiên cứu định lượng, với dữ liệu thu thập từ Quyết toán thu ngân sách và Tổng cục thống kê.

Về mặt lý luận, luận án đã phân tích các nhân tố tác động tới thu ngân sách nhà nước tại địa phương bao gồm tăng trưởng kinh tế địa phương, quy mô dân số, tỷ lệ thất nghiệp, mức độ đô thị hóa, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), chất lượng thể chế và độ mở thương mại. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt lớn về mức thu ngân sách và thực trạng phát triển các nhân tố giữa 6 vùng kinh tế trong cả nước.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy các nhân tố có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê tới thu ngân sách nhà nước tại các địa phương bao gồm: tăng trưởng kinh tế, quy mô dân số, mức độ đô thị hóa và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các yếu tố như chất lượng thể chế (PCI), độ mở thương mại và tỷ lệ thất nghiệp không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mô hình được lựa chọn (Fixed Effect).

Dựa trên những kết quả này, luận án đề xuất một số khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tối ưu hóa cơ cấu dân cư và lực lượng lao động, đẩy mạnh đô thị hóa, thu hút FDI, chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, nâng cao chất lượng thể chế và tăng cường nguồn thu thuế nội địa bền vững, đặc biệt chú trọng các địa phương có nguồn thu thấp.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN MỞ ĐẦU

  • 1. Sự cần thiết của nghiên cứu
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
  • 4. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới của luận án

• CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI ĐỊA PHƯƠNG

  • 1.1. Lý thuyết về ngân sách nhà nước và ngân sách địa phương
    • 1.1.1. Ngân sách nhà nước
      • Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nước:
      • Mô hình tổ chức Ngân sách Nhà nước:
    • 1.1.2. Ngân sách địa phương
  • 1.2. Cơ sở lý luận về thu ngân sách nhà nước tại các địa phương
    • 1.2.1. Thu ngân sách nhà nước
    • 1.2.2. Phân cấp thu ngân sách nhà nước
    • 1.2.3. Thu ngân sách nhà nước tại địa phương
      • 1.2.3.1. Phân biệt giữa thu ngân sách địa phương và thu ngân sách nhà nước tại địa phương (thu ngân sách nhà nước trên địa bàn)
      • 1.2.3.2. Đo lường thu ngân sách nhà nước tại địa phương
  • 1.3. Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách nhà nước tại địa phương
    • 1.3.1. Tăng trưởng kinh tế địa phương
    • 1.3.2. Quy mô dân số địa phương, tỷ lệ thất nghiệp ở địa phương
    • 1.3.3. Cơ cấu kinh tế địa phương, mức độ đô thị hóa
    • 1.3.4. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
    • 1.3.5. Độ mở thương mại
    • 1.3.6. Chất lượng thể chế
  • 1.4. Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách nhà nước tại địa phương
    • 1.4.1. Tổng quan nghiên cứu ngoài nước
    • 1.4.2. Tổng quan nghiên cứu trong nước
  • 1.5. Khung nghiên cứu của luận án

• CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 2.1. Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam
    • 2.1.1. Mô hình tổ chức ngân sách nhà nước
    • 2.1.2. Phân cấp nguồn thu ngân sách nhà nước tại Việt Nam
  • 2.2. Thực trạng thu ngân sách nhà nước tại các địa phương ở Việt Nam
    • 2.2.1. Các chỉ tiêu phản ánh thu NSNN tại các địa phương ở Việt Nam
      • 2.2.1.1. Quy mô thu ngân sách nhà nước tại địa phương :
      • 2.2.1.2. Cơ cấu thu ngân sách nhà nước tại các địa phương
      • 2.2.1.3. So sánh nguồn thu NSNN trên địa bàn giữa các địa phương điển hình
    • 2.2.2. Đánh giá thực trạng thu ngân sách nhà nước tại địa phương ở Việt Nam
      • 2.2.2.1. Kết quả đạt được
      • 2.2.2.2. Hạn chế
  • 2.3. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng tới thu ngân sách nhà nước tại các địa phương ở Việt Nam
    • 2.3.1. Tăng trưởng kinh tế ở các địa phương
    • 2.3.2. Quy mô dân số
    • 2.3.3. Tỷ lệ thất nghiệp
    • 2.3.4. Cơ cấu kinh tế
    • 2.3.5. Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI vào địa phương:
    • 2.3.6. Độ mở thương mại
    • 2.3.7. Chất lượng thể chế

• CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ TỚI THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 3.1. Phương pháp nghiên cứu
    • 3.1.1. Mô hình hỗn hợp (Pooled OLS):
    • 3.1.2. Mô hình hiệu ứng cố định (FE):
    • 3.1.3. Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (RE)
    • 3.1.4. Lựa chọn mô hình
  • 3.2. Lựa chọn các biến cho mô hình ước lượng và nguồn dữ liệu
  • 3.3. Thống kê mô tả các biến trong mô hình hồi quy
  • 3.4. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy
    • 3.4.1. Kết quả ước lượng các hệ số của mô hình:
    • 3.4.2. Kết quả lựa chọn mô hình
  • 3.5. Đánh giá chung về kết quả nghiên cứu

• CHƯƠNG 4 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM TĂNG THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 4.1. Định hướng về chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2021-2030 và Kế hoạch tài chính-ngân sách giai đoạn 2021-2023
    • 4.1.1. Chiến lược phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2021-2030
  • 4.1.2. Kế hoạch tài chính – Ngân sách nhà nước giai đoạn 2021-2023
  • 4.2. Chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030
    • 4.2.1. Quan điểm
    • 4.2.2. Mục tiêu tổng quát
    • 4.2.3. Mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể
  • 4.3. Khuyến nghị nhằm tăng thu ngân sách nhà nước tại địa phương
    • 4.3.1. Nhóm khuyến nghị đối với các Bộ, ngành Trung ương, Chính phủ, Quốc hội.
    • 4.3.2. Nhóm khuyến nghị đối với các tỉnh, thành phố
      • 4.3.2.1. Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương đồng thời tăng cường thu hút vốn FDI vào địa phương
      • 4.3.2.2. Gia tăng dân số tại địa phương trên cơ sở tối ưu hóa cơ cấu dân cư và lực lượng lao động giữa các địa phương và vùng lãnh thổ
      • 4.3.2.3. Khuyến nghị đối với phát triển đô thị hóa, hình thành các khu đô thị, khu công nghiệp ở các địa phương
      • 4.3.2.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, giảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản trong GDP
      • 4.3.2.5. Nâng cao chất lượng thể chế tại địa phương
      • 4.3.2.6. Giải pháp nhằm tăng cường nguồn thu thuế nội địa theo hướng bền vững

• KẾT LUẬN