Luận án Nghi lễ vòng đời của người Cơ Tu ở Quảng Nam

Tên luận án:

NGHI LỄ VÒNG ĐỜI CỦA NGƯỜI CƠ TU Ở QUẢNG NAM

Ngành:

Văn hóa học (Mã ngành: 9229040)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghi lễ vòng đời của người Cơ Tu ở Quảng Nam" của Nguyễn Văn Dũng là một nghiên cứu chuyên sâu về hệ thống nghi lễ vòng đời (NLVĐN) của tộc người Cơ Tu tại tỉnh Quảng Nam, từ truyền thống đến hiện tại. Người Cơ Tu, một tộc người thiểu số thuộc nhóm Môn-Khmer, có dân số đáng kể ở Quảng Nam và bảo lưu nhiều nét văn hóa bản địa, trong đó NLVĐN đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và trao truyền giá trị văn hóa truyền thống.

Nghiên cứu này tập trung làm rõ các khía cạnh như hiện trạng, biến đổi, đặc trưng và giá trị của NLVĐN Cơ Tu. Cụ thể, luận án khảo sát các nghi lễ vòng đời thực tế trong cộng đồng như sinh đẻ, đặt tên, trưởng thành, hôn nhân và tang ma. Phạm vi nghiên cứu bao gồm việc khảo tả NLVĐN truyền thống, trình bày những biến đổi và dự báo xu hướng, cũng như nhận diện những giá trị văn hóa đặc trưng. Địa bàn khảo sát chủ yếu là các huyện miền núi Nam Giang, Đông Giang, Tây Giang của Quảng Nam, nơi Cơ Tu tập trung đông nhất, có so sánh với một số khu vực lân cận ở Thừa Thiên Huế và Đà Nẵng, với thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 1986 đến nay.

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu liên ngành trong văn hóa học, bao gồm nghiên cứu văn hóa dân gian, định tính (quan sát – tham dự, phỏng vấn sâu, hồi cố, tập trung), định lượng, chuyên gia, phân tích và tổng hợp. Nguồn tư liệu chính được thu thập thông qua điền dã dân tộc học trực tiếp.

Các đóng góp quan trọng của luận án bao gồm việc cung cấp nguồn tư liệu điền dã thực địa phong phú, chỉ ra nguyên nhân biến đổi, đặc điểm và giá trị của NLVĐN trong cả bối cảnh truyền thống và hiện đại. Kết quả nghiên cứu có thể dùng làm tài liệu tham khảo, giảng dạy cho các ngành Văn hóa học, Dân tộc học, Nhân học và Du lịch học, đồng thời hỗ trợ các cơ quan quản lý địa phương trong việc xây dựng chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho cộng đồng Cơ Tu.

Luận án khẳng định NLVĐN là môi trường tốt nhất để bảo lưu và trao truyền giá trị văn hóa tộc người, phản ánh phong tục, tín ngưỡng về mối quan hệ giữa cá nhân, cộng đồng và thần linh. Tuy nhiên, dưới tác động của hiện đại hóa và giao lưu văn hóa, các nghi lễ này đang có xu hướng linh hoạt, đơn giản hóa, thậm chí mai một một số yếu tố truyền thống, đồng thời tiếp thu những nét văn hóa mới từ bên ngoài. Dù vậy, chúng vẫn giữ vững những giá trị xã hội, giáo dục, nghệ thuật, nhân văn và tâm linh tốt đẹp. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của các giải pháp đồng bộ từ cộng đồng và chính quyền để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống này.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
  • 2. CÂU HỎI VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
    • 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
    • 2.2. Giả thuyết nghiên cứu
  • 3. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
  • 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
    • 4.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 4.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 6. NGUỒN TƯ LIỆU
  • 7. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
  • 8. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

  • 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
    • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về lý luận nghi lễ vòng đời người
      • 1.1.1.1. Công trình của tác giả nước ngoài
      • 1.1.1.2. Công trình của tác giả trong nước
    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về nghi lễ vòng đời người của các tộc người ở Việt Nam
    • 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về nghi lễ vòng đời của người Cơ Tu
      • 1.1.3.1. Công trình của tác giả nước ngoài
      • 1.1.3.2. Công trình của tác giả trong nước
    • 1.1.4. Nhận xét về tình hình nghiên cứu
  • 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN
    • 1.2.1. Một số khái niệm công cụ
      • 1.2.1.1. Nghi lễ
      • 1.2.1.2. Nghi lễ vòng đời người
      • 1.2.1.3. Phong tục tập quán
      • 1.2.1.4. Giá trị văn hóa
    • 1.2.2. Lý thuyết nghiên cứu
      • 1.2.2.1. Lý thuyết nghi lễ chuyển tiếp
      • 1.2.2.2. Lý thuyết cấu trúc – chức năng
      • 1.2.2.3. Quan điểm về biến đổi văn hóa
  • 1.3. KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
    • 1.3.1. Người Cơ Tu ở Quảng Nam
      • 1.3.1.1. Dân số và địa bàn cư trú
      • 1.3.1.2. Đặc điểm cư trú và phương thức sinh kế
      • 1.3.1.3. Đặc điểm văn hóa – xã hội
    • 1.3.2. Khái quát về ba điểm nghiên cứu
      • 1.3.2.1. Người Cơ Tu ở huyện Tây Giang
      • 1.3.2.2. Người Cơ Tu ở huyện Nam Giang
      • 1.3.2.3. Người Cơ Tu ở huyện Đông Giang
  • Tiểu kết chương 1

• CHƯƠNG 2: NGHI LỄ TRUYỀN THỐNG TRONG VÒNG ĐỜI NGƯỜI CƠ TU Ở QUẢNG NAM

  • 2.1. NGHI LỄ SINH ĐẺ
    • 2.1.1. Quan niệm
    • 2.1.2. Kiêng kỵ
    • 2.1.3. Nghi lễ và tập quán liên quan đến sinh đẻ
      • 2.1.3.1. Lễ cúng báo hết ở cữ
      • 2.1.3.2. Lễ rước đứa trẻ vào nhà
      • 2.1.3.3. Nghi lễ gọi hồn
      • 2.1.3.4. Nghi lễ đặt tên
  • 2.2. NGHI LỄ TRƯỞNG THÀNH
    • 2.2.1. Quan niệm về sự trưởng thành
    • 2.2.2. Lễ cà răng
    • 2.2.3. Lễ căng tai
  • 2.3. NGHI LỄ HÔN NHÂN
    • 2.3.1. Quan niệm về hôn nhân
    • 2.3.2. Các nguyên tắc trong hôn nhân
      • 2.3.2.1. Hôn nhân con cô con cậu
      • 2.3.2.2. Hôn nhân chị em vợ và hôn nhân anh chị em chồng
      • 2.3.2.3. Hôn nhân áp đặt
      • 2.3.2.4. Tục “bắt vợ”
    • 2.3.3. Nghi lễ cưới xin
      • 2.3.3.1. Nghi lễ và phong tục trước đám cưới
      • 2.3.3.2. Nghi lễ và phong tục trong đám cưới
      • 2.3.3.3. Nghi lễ và phong tục sau đám cưới
  • 2.4. NGHI LỄ TANG MA
    • 2.4.1. Quan niệm về tang ma
    • 2.4.2. Công việc chuẩn bị cho đám tang
      • 2.4.2.1. Làm quan tài
      • 2.4.2.2. Chọn đất đào huyệt
    • 2.4.3. Các nghi lễ trong đám tang
      • 2.4.3.1. Lễ báo tang
      • 2.4.3.2. Lễ khâm liệm
      • 2.4.3.3. Lễ cúng nuôi hồn người chết
      • 2.4.3.4. Lễ phúng viếng
    • 2.4.4. Lễ đưa tang và hạ huyệt
      • 2.4.4.1. Thời gian, địa điểm
      • 2.4.4.2. Nghi lễ
    • 2.4.5. Các nghi lễ sau an táng
      • 2.4.5.1. Lễ cúng báo tổ tiên
      • 2.4.5.2. Lễ nhập gia
      • 2.4.5.3. Lễ mở cửa mả (hay lễ bỏ mả)
    • 2.4.6. Trường hợp chết xấu
      • 2.4.6.1. Quan niệm về chết xấu
      • 2.4.6.2. Nghi lễ
  • Tiểu kết chương 2

• CHƯƠNG 3: BIẾN ĐỔI CỦA NGHI LỄ VÒNG ĐỜI NGƯỜI CƠ TU Ở QUẢNG NAM

  • 3.1. BIẾN ĐỔI TRONG NGHI LỄ SINH ĐẺ VÀ TRƯỞNG THÀNH
    • 3.1.1. Quan niệm sinh con
    • 3.1.2. Nghi lễ và tập quán liên quan đến sinh đẻ
    • 3.1.3. Nghi lễ trưởng thành
  • 3.2. BIẾN ĐỔI TRONG NGHI LỄ LIÊN QUAN ĐẾN HÔN NHÂN
    • 3.2.1. Nguyên tắc trong hôn nhân
    • 3.2.2. Nghi lễ cưới hỏi
  • 3.3. BIẾN ĐỔI TRONG TỤC LỆ TANG MA
    • 3.3.1. Chôn cất và phúng viếng
    • 3.3.2. Nghi lễ và kiêng kỵ
  • 3.4. NGUYÊN NHÂN BIẾN ĐỔI
    • 3.4.1. Sự giao lưu, tiếp biến văn hóa
    • 3.4.2. Tác động của điều kiện kinh tế – xã hội – văn hóa
    • 3.4.3. Tác động của hiện đại hóa
    • 3.4.4. Tác động của cơ chế, chính sách
    • 3.4.5. Yếu tố chủ quan của người Cơ Tu
  • Tiểu kết chương 3

• CHƯƠNG 4: NGHI LỄ VÒNG ĐỜI CỦA NGƯỜI CƠ - TU: ĐẶC ĐIỂM, GIÁ TRỊ VÀ BÀN LUẬN

  • 4.1. ĐẶC ĐIỂM NGHI LỄ VÒNG ĐỜI
    • 4.1.1. Dấu ấn phong tục tín ngưỡng tộc người
    • 4.1.2. Sắc thái văn hóa nhóm Môn-Khmer
  • 4.2. GIÁ TRỊ NGHI LỄ VÒNG ĐỜI
    • 4.2.1. Giá trị xã hội
    • 4.2.2. Giá trị giáo dục
    • 4.2.3. Giá trị nghệ thuật
    • 4.2.4. Giá trị nhân văn
    • 4.2.5. Giá trị tâm linh
  • 4.3. MỘT SỐ BÀN LUẬN
    • 4.3.1. Nghi lễ vòng đời trong nhận thức của người Cơ – tu
    • 4.3.2. Xu hướng phai nhạt nghi lễ vòng đời truyền thống
    • 4.3.3. Xu hướng thích nghi của người Cơ Tu trong thực hiện các nghi lễ vòng đời
    • 4.3.4. Vấn đề quản lý văn hóa hiện nay
    • 4.3.5. Phát huy giá trị nghi lễ vòng đời của người Cơ – tu hiện nay
  • Tiểu kết chương 4

• KẾT LUẬN

• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN