Luận án Vận dụng lí thuyết kiến tạo trong dạy học môn Hóa học 10 nâng cao nhằm phát triển một số năng lực cho học sinh

Tên luận án:

VẬN DỤNG LÍ THUYẾT KIẾN TẠO TRONG DẠY HỌC MÔN HÓA HỌC 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

Ngành:

Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu việc vận dụng Lí thuyết kiến tạo (LTKT) trong dạy học môn Hóa học lớp 10 nâng cao nhằm phát triển Năng lực Tự học (NL TH) và Năng lực Vận dụng Kiến thức Hóa học vào Thực tiễn (NL VDKTHH vào TT) cho học sinh (HS). Đề tài xuất phát từ yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam theo định hướng phát triển năng lực và thực trạng chưa có công trình nào vận dụng LTKT để phát triển hai năng lực này trong môn Hóa học.

Mục đích nghiên cứu là sử dụng các phương pháp dạy học tích cực (DHTC), ebook và bài tập có nội dung thực tiễn theo LTKT để phát triển NL TH và NL VDKTHH, từ đó đổi mới cách dạy, đánh giá và nâng cao chất lượng dạy học hóa học ở trường THPT. Luận án đã thực hiện các nhiệm vụ chính: tổng quan cơ sở lí luận và thực tiễn về LTKT, NL TH, NL VDKTHH, các phương pháp và kĩ thuật DHTC; điều tra thực trạng dạy học theo LTKT tại 15 trường THPT ở 6 tỉnh/thành phố với 72 giáo viên và 617 học sinh.

Trên cơ sở đó, luận án đã đề xuất ba nguyên tắc và quy trình dạy học theo LTKT, cùng ba biện pháp cụ thể: vận dụng các phương pháp DHTC (như giải quyết vấn đề, dạy học dự án) với 8 giáo án thực nghiệm; thiết kế và sử dụng ebook hóa học 10 nâng cao cho ba chương (1, 6, 7); và thiết kế, sử dụng 20 bài tập có nội dung thực tiễn cho ba chương tương ứng. Luận án cũng đề xuất cấu trúc của NL TH và NL VDKTHH, đồng thời xây dựng bộ công cụ đánh giá bao gồm bảng kiểm quan sát, bài kiểm tra, phiếu hỏi, phỏng vấn và phiếu đánh giá sản phẩm dự án.

Quá trình thực nghiệm sư phạm thăm dò và hai vòng đánh giá (từ 2011 đến 2015) đã được tiến hành tại 12 trường THPT thuộc 7 tỉnh/thành phố, với sự tham gia của 14 giáo viên, 551 học sinh lớp thực nghiệm và 514 học sinh lớp đối chứng. Kết quả thực nghiệm, được xử lí bằng phương pháp thống kê toán học từ các phiếu hỏi, bảng kiểm quan sát và phiếu đánh giá sản phẩm, đã khẳng định tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp đề xuất. Cụ thể, việc vận dụng LTKT đã góp phần phát triển NL TH và NL VDKTHH cho HS, góp phần đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở phổ thông và chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đề ra. Các nội dung của luận án, ebook và bài tập thực tiễn có thể dùng làm tài liệu tham khảo để đổi mới PPDH.

Mục lục chi tiết:

Ngoài phần mở đầu (4 trang), kết luận (2 trang), tài liệu tham khảo (111 tài liệu) và phụ lục (94 trang giấy và đĩa CD), luận án có 3 chương: Chương 1 (43 trang), chương 2 (70 trang), chương 3 (30 trang). Ngoài ra còn có danh mục các từ viết tắt, danh mục các bảng (26 bảng), sơ đồ, hình vẽ (39 hình), danh mục các công trình khoa học liên quan đến luận án đã công bố (5 công trình).

• CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẬN DỤNG LÍ THUYẾT KIẾN TẠO TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

  • 1.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

  • 1.2. LÍ THUYẾT KIẾN TẠO

    • 1.2.1. Một số vấn đề cơ bản về lí thuyết kiến tạo

      • 1.2.1.1. Khái niệm
      • 1.2.1.2. Cơ sở triết học
      • 1.2.1.3. Cơ sở tâm lí học
      • 1.2.1.4. Một số luận điểm chính của lí thuyết kiến tạo trong dạy học
      • 1.2.1.5. Phân loại kiến tạo trong dạy học

    • 1.2.2. Dạy học theo lí thuyết kiến tạo

      • 1.2.2.1. Quan niệm về dạy học theo lí thuyết kiến tạo
      • 1.2.2.2. Bản chất của dạy học theo lí thuyết kiến tạo
      • 1.2.2.3. Chu trình của dạy học theo lí thuyết kiến tạo

  • 1.3. NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN

    • 1.3.1. Quan điểm về năng lực

    • 1.3.2. Đánh giá năng lực

    • 1.3.3. Năng lực tự học

      • 1.3.3.1. Tự học
      • 1.3.3.2. Năng lực tự học
        • (1) Khái niệm năng lực tự học
        • (2) Biểu hiện của năng lực tự học
        • (3) Các kĩ năng tự học của học sinh THPT
      • 1.3.3.3. Vai trò của tự học

    • 1.3.4. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

      • 1.3.4.1. Vận dụng kiến thức vào thực tiễn
      • 1.3.4.2. Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
        • (1) Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
        • (2) Mô tả năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống
      • 1.3.4.3. Sự cần thiết của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh

  • 1.4. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC THEO LTKT GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

    • 1.4.1. Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
    • 1.4.2. Phương pháp dạy học dự án
    • 1.4.3. Sử dụng bài tập hóa học theo hướng phát triển năng lực
    • 1.4.4. Kĩ thuật “KWL”
    • 1.4.5. Sơ đồ tư duy
    • 1.4.6. Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông

  • 1.5. THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG THPT THEO LÍ THUYẾT KIẾN TẠO NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC HÓA HỌC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

    • 1.5.1. Cách dạy của giáo viên
    • 1.5.2. Cách học của học sinh

• Chương 2. VẬN DỤNG LÍ THUYẾT KIẾN TẠO TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC 10 NÂNG CAO NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

  • 2.1. PHÂN TÍCH CT VÀ SGK MÔN HÓA HỌC 10 NÂNG CAO

  • 2.2. CÁC NGUYÊN TẮC VÀ QUY TRÌNH DẠY HỌC THEO LÍ THUYẾT KIẾN TẠO

    • 2.2.1. Các nguyên tắc cần bảo đảm khi vận dụng LTKT nhằm phát triển năng lực tự học và năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cho học sinh

      • 2.2.1.1. Nguyên tắc 1: Khai thác các quan niệm sẵn có của học sinh
        • (1) Khai thác các quan niệm đúng làm cơ sở cho HS kiến tạo tri thức mới
        • (2) Khai thác các quan niệm sai làm cơ sở cho học sinh kiến tạo tri thức mới
      • 2.2.1.2. Nguyên tắc 2: Tăng cường vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn
        • (1) Khai thác các tình huống thực tiễn tạo điều kiện cho học sinh tự lực kiến tạo tri thức mới
        • (2) Thường xuyên xây dựng và sử dụng bài tập có nội dung thực tiễn
      • 2.2.1.3. Nguyên tắc 3: Tạo lập môi trường học tập thân thiện và tương tác trong quá trình dạy học hóa học
        • (1) Thường xuyên thay đổi hoạt động của học sinh trong quá trình dạy học
        • (2) Tạo điều kiện cho HS được giao tiếp thường xuyên

    • 2.2.2. Quy trình dạy học theo lí thuyết kiến tạo

  • 2.3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CHO HỌC SINH

    • 2.3.1. Biện pháp 1: Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực theo LTKT

      • 2.3.1.1. Vận dụng phương pháp dạy học giải quyết vấn đề
        • (1) Mục đích
        • (2) Quy trình thực hiện
          • Bước 1: Phát hiện vấn đề
          • Bước 2: Giải quyết vấn đề
          • Bước 3: Kết luận
        • (3) Lựa chọn nội dung dạy học
        • (4) Giáo án minh họa
      • 2.3.1.2. Phương pháp dạy học dự án
        • (1) Mục đích
        • (2) Các bước thực hiện
          • Bước 1: Thiết kế dự án
          • Bước 2: Thực hiện dự án
          • Bước 3: Kết thúc dự án
        • (3) Lựa chọn nội dung dạy học
        • (4) Giáo án minh họa

    • 2.3.2. Biện pháp 2: Thiết kế và sử dụng ebook theo LTKT

      • 2.3.2.1. Mục tiêu
      • 2.3.2.2. Quy trình thiết kế ebook
        • (1) Nguyên tắc thiết kế
        • (2) Quy trình thiết kế
      • 2.3.2.3. Giới thiệu ebook
        • (1) Mục tiêu bài học
        • (2) Hướng dẫn tự học
        • (3) Bài tập
        • (4) Có thể bạn chưa biết
      • 2.3.2.3. Sử dụng ebook trong quá trình dạy học theo LTKT

    • 2.3.3. Biện pháp 3: Thiết kế và sử dụng bài tập có nội dung thực tiễn theo LTKT

      • 2.3.3.1. Mục tiêu
      • 2.3.3.2. Quy trình thiết kế bài tập có nội dung thực tiễn
      • 2.3.3.3. Một số dạng bài tập có nội dung thực tiễn theo lí thuyết kiến tạo
      • 2.3.3.4. Sử dụng bài tập có nội dung thực tiễn

  • 2.4. XÂY DỰNG BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC TỰ HỌC VÀ NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC VÀO THỰC TIỄN CỦA HỌC SINH

    • 2.4.1. Cấu trúc năng lực tự học và năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn

    • 2.4.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực tự học và năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn của học sinh

      • 2.4.2.1. Yêu cầu bộ công cụ đánh giá năng lực
      • 2.4.2.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực
        • (1) Thiết kế bảng kiểm quan sát
        • (2) Thiết kế phiếu hỏi
        • (3) Thiết kế đề kiểm kiểm tra
        • (4) Thiết kế phiếu ĐG sản phẩm

• Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

  • 3.1. MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM

  • 3.2. NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM

  • 3.3. TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 3.3.1. Chọn đối tượng, địa bàn thực nghiệm
    • 3.3.2. Quy trình thực nghiệm
    • 3.3.3. Nội dung thực nghiệm

  • 3.4. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 3.4.1. Kết quả điều tra qua phiếu hỏi

      • 3.4.1.1. Kết quả điều tra giáo viên
      • 3.4.1.2. Kết quả điều tra học sinh

    • 3.4.2. Kết quả điều tra qua bảng kiểm quan sát

      • 3.4.2.1. Ở các lớp đối chứng
      • 3.4.2.2. Ở các lớp thực nghiệm

    • 3.4.3. Kết quả đánh giá sản phẩm dự án

    • 3.4.4. Kết quả các bài kiểm tra

      • Phân tích kết quả xử lý dữ liệu bài kiểm tra

• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận chung

    • 1.1. Nghiên cứu hệ thống cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
    • 1.2. Trên cơ sở lí luận và thực tiễn thu được, đã đề xuất mới về vận dụng LTKT
    • 1.3. Đề xuất cấu trúc của NL TH và NL VDKTHH vào TT
    • 1.4. Tiến hành TN sư phạm thăm dò và 02 vòng đánh giá

  • 2. Kiến nghị