Luận án Chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Tên luận án:

CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Ngành:

TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án nghiên cứu về chính sách tài khóa (CSTK) hướng tới tăng trưởng kinh tế (TTKT) tại Việt Nam, trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. CSTK được xác định là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô quan trọng, tận dụng chi tiêu công và hệ thống thuế để đạt các mục tiêu như TTKT, tạo việc làm và ổn định giá cả. Về lý thuyết, CSTK có phạm vi tác động lớn tới kinh tế vĩ mô thông qua huy động và sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước (NSNN), được coi là "điểm tựa" cho TTKT, đặc biệt quan trọng với các quốc gia đang phát triển có nguồn lực hạn chế như Việt Nam.

Thực tiễn cho thấy CSTK đã đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế Việt Nam nhưng cũng đối mặt với những yếu tố bất ngờ như đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến TTKT. Điều này đòi hỏi CSTK phải được điều chỉnh linh hoạt và kịp thời. Tuy nhiên, tác giả nhận thấy các nghiên cứu hiện có chưa xem xét, đánh giá thực trạng tác động tổng thể và riêng biệt của từng công cụ CSTK đối với TTKT Việt Nam trong giai đoạn 1991 – 2020 một cách toàn diện và các kết quả nghiên cứu đã mất đi tính thời đại để làm căn cứ cho những giải pháp khuyến nghị mới.

Mục tiêu xuyên suốt của luận án là đưa ra các giải pháp hoàn thiện CSTK hướng tới TTKT ở Việt Nam đến năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện năm nhiệm vụ chính: hệ thống hóa cơ sở lý luận về CSTK, TTKT và mối quan hệ giữa chúng; tổng kết kinh nghiệm quốc tế; phân tích thực trạng CSTK hướng tới TTKT ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020; kiểm định và đo lường tác động của từng công cụ CSTK (chính sách thu và chi) lên TTKT trong giai đoạn này; và đề xuất các quan điểm, định hướng, giải pháp hoàn thiện CSTK đến năm 2030.

Luận án sử dụng kết hợp phương pháp định tính (nghiên cứu tài liệu, lý thuyết nền, diễn dịch) và phương pháp định lượng (mô hình hồi quy phân phối trễ ARDL với dữ liệu chuỗi thời gian 1991-2020) để kiểm định tác động của CSTK. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc hệ thống hóa lý luận về CSTK và TTKT, đưa ra quan điểm nhận thức riêng, chọn lọc bài học kinh nghiệm từ các quốc gia tương đồng, và tìm hiểu thực tiễn về CSTK ở Việt Nam giai đoạn 1991-2020. Kết quả thực nghiệm cho thấy các điều chỉnh CSTK đều có tác động hướng tới TTKT cả trong ngắn hạn và dài hạn, buộc phải thay đổi liên tục để thích ứng với biến động vĩ mô và mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội.

Luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện CSTK đến năm 2030, phân chia theo giai đoạn: mở rộng trong quá trình phục hồi kinh tế 2022-2023, sau đó thắt chặt khi nền kinh tế ổn định. Cụ thể, chính sách thu cần chuyển hướng sang mở rộng cơ sở thuế thay vì chỉ điều chỉnh thuế suất, tập trung vào hàng hóa gây ô nhiễm hoặc có hại cho sức khỏe. Chính sách chi NSNN cần tập trung vào các nhiệm vụ có tác động lớn đến TTKT, như tăng cường chi đầu tư và kiểm soát chặt chẽ chi thường xuyên. Các phát hiện quan trọng bao gồm thu nội địa có tác động tiêu cực trong ngắn hạn nhưng tích cực trong dài hạn, thu từ dầu thô quan trọng trong ngắn/trung hạn nhưng biến động khó lường về dài hạn, và chi đầu tư, chi thường xuyên từ NSNN có vai trò lớn trong thúc đẩy TTKT.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
  • 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
    • 2.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa chính sách tài khoá nói chung hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 2.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu về tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 2.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu về tác động của chi NSNN hướng tới tăng trưởng kinh tế
  • 3. Khoảng trống nghiên cứu
  • 4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài luận án
  • 5. Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận án
  • 6. Phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án
    • Phạm vi nội dung: chính sách thu NSNN, chính sách chi NSNN và tác động của các chính sách này hướng tới TTKT.
    • Phạm vi không gian: nước Việt Nam và kinh nghiệm của một số nước trên thế giới để rút ra bài học cho Việt Nam.
    • Phạm vi thời gian: giai đoạn 1991 – 2020 và giải pháp đến năm 2030.
  • 7. Phương pháp nghiên cứu
  • 8. Những đóng góp mới của luận án
  • 9. Kết cấu của luận án
    • Chương 1: Những lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế.
    • Chương 2: Thực trạng chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
    • Chương 3: Hoàn thiện chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam
• CHƯƠNG 1
• NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
  • 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
    • 1.1.1. Lý luận chung về chính sách tài khóa
      • 1.1.1.1. Khái niệm chính sách tài khóa:
      • 1.1.1.2. Mục tiêu của chính sách tài khóa
      • 1.1.1.3. Công cụ chính sách tài khóa
        • Chính sách thu ngân sách nhà nước
        • Chính sách chi ngân sách nhà nước
      • 1.1.1.4. Phân loại chính sách tài khóa
        • Căn cứ vào quan hệ của CSTK với mô hình tổng cầu
        • Căn cứ vào tác động của CSTK đối với chu kỳ kinh tế
        • Căn cứ vào tính chủ động trong điều hành CSTK
    • 1.1.2. Lý luận về tăng trưởng kinh tế
      • 1.1.2.1. Quan niệm về tăng trưởng kinh tế
      • 1.1.2.2. Chỉ tiêu đánh giá tăng trưởng kinh tế
      • 1.1.2.3. Phương pháp đo lường tăng trưởng kinh tế
      • 1.1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế
        • Các nhân tố tác động đến tổng cung
        • Các nhân tố tác động đến tổng cầu
  • 1.2. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
    • 1.2.1. Cơ chế tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 1.2.2. Cơ chế tác động của chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 1.2.3. Cơ chế tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước, chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế trong mối quan hệ với chính sách tiền tệ
  • 1.3. KINH NGHIỆM VỀ SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
    • 1.3.1. Kinh nghiệm về sử dụng chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế của một số nước trên thế giới
      • 1.3.1.1. Kinh nghiệm về sử dụng chính sách thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế của một số nước trên thế giới
        • Giảm thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp
        • Giảm thuế suất thuế thu nhập cá nhân
        • Giảm thuế suất thuế giá trị gia tăng
        • Miễn giảm hoặc gia hạn thuế cho các cá nhân, doanh nghiệp nhằm hỗ trợ những khó khăn mà họ gặp phải khi xuất hiện dịch bệnh Covid-19
      • 1.3.1.2. Kinh nghiệm về sử dụng chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế của một số nước trên thế giới
    • 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• CHƯƠNG 2
• THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
  • 2.1. THỰC TRẠNG KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
    • 2.1.1. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 1991 – 2000
    • 2.1.2. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 2001 – 2010
    • 2.1.3. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 2011 – 2020
  • 2.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
    • 2.2.1. Thực trạng chính sách tài khóa ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020
      • 2.2.1.1. Giai đoạn 1991 – 2000
        • Chính sách thu ngân sách nhà nước
        • Chính sách chi ngân sách nhà nước
      • 2.2.1.2. Giai đoạn 2001 – 2010
        • Chính sách thu ngân sách nhà nước
        • Chính sách chi ngân sách nhà nước
      • 2.2.1.3. Giai đoạn 2011 – 2020
        • Chính sách thu ngân sách nhà nước
        • Chính sách chi ngân sách nhà nước
    • 2.2.2. Thực trạng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020
      • 2.2.2.1. Giai đoạn 1991 – 2000
      • 2.2.2.2. Giai đoạn 2001 – 2010
      • 2.2.2.2. Giai đoạn 2011 – 2020
  • 2.3. NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
    • 2.3.1. Phát triển mô hình thực nghiệm tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế.
      • 2.3.1.1. Phát triển mô hình thực nghiệm tác động của thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
      • 2.3.1.2. Phát triển mô hình thực nghiệm tác động của chi ngân sách nhà nước tới tăng trưởng kinh tế
    • 2.3.2. Phát triển giả thuyết tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế.
      • 2.3.2.1. Phát triển giả thuyết tác động của thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
      • 2.3.2.2. Phát triển giả thuyết tác động của chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 2.3.3. Kết quả thực nghiệm tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
      • 2.3.3.1. Phương pháp ước lượng
      • 2.3.3.2. Kết quả thực nghiệm của chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020
        • Tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
        • Tác động của chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
    • 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
      • 2.4.1. Những kết quả đạt được
      • 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
        • 2.4.2.1. Giai đoạn 1991 – 2000:
          • Hạn chế
          • Nguyên nhân khách quan
          • Nguyên nhân chủ quan
        • 2.4.2.2. Giai đoạn 2001 – 2010
          • Hạn chế
          • Nguyên nhân khách quan
          • Nguyên nhân chủ quan
        • 2.4.2.3. Giai đoạn 2011 – 2020
          • Hạn chế
          • Nguyên nhân khách quan
          • Nguyên nhân chủ quan
  • CHƯƠNG 3
  • HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
    • 3.1. DỰ BÁO BỐI CẢNH THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
      • 3.1.1. Dự báo bối cảnh thế giới đến năm 2030
        • 3.1.1.1. Cơ hội
        • 3.1.1.2. Thách thức
      • 3.1.2. Dự báo bối cảnh trong nước đến năm 2030
        • 3.1.2.1. Về cơ hội
        • 3.1.2.2. Về thách thức
    • 3.2. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
      • 3.2.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách tài khóa ở Việt Nam đến năm 2030
      • 3.2.2. Định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam đến năm 2030
    • 3.3. CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
      • 3.3.1. Nhóm giải pháp chung
        • 3.3.1.1. Ban hành quy tắc tài khóa và hoàn thiện các chính sách pháp luật
        • 3.3.1.2. Hoàn thiện CSTK hướng tới TTKT trong tình hình mới
          • Về cải cách thu ngân sách nhà nước
          • Về cải cách chi ngân sách nhà nước
          • Đảm bảo kỷ luật tài khóa và bền vững ngân sách
          • Cải cách thể chế, nâng cao minh bạch tài khóa và trách nhiệm giải trình
      • 3.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể
        • 3.3.2.1. Nhóm giải pháp về chính sách thu NSNN
          • Về thuế thu nhập doanh nghiệp
          • Về thuế thu nhập cá nhân
          • Về thuế giá trị gia tăng
          • Về thuế tiêu thụ đặc biệt
          • Về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu:
          • Về phí và lệ phí
          • Về chính sách thu ngân sách nhà nước đối với đất đai, tài sản, tài nguyên
        • 3.3.2.2. Nhóm giải pháp về chi ngân sách nhà nước
          • Nhóm giải pháp về chi thường xuyên
          • Nhóm giải pháp về chi đầu tư
          • Nhóm giải pháp về chi trả nợ
        • 3.3.2.3. Nhóm giải pháp về kỷ luật tài khóa và củng cố bền vững ngân sách
        • 3.3.2.4. Nhóm giải pháp cải cách thể chế, nâng cao minh bạch tài khóa và trách nhiệm giải trình
        • 3.3.2.5. Nhóm giải pháp khác
    • 3.4. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
  • KẾT LUẬN
  • CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU SINH CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ
    • Đề tài cấp Bộ Tài chính:
    • Các bài báo đã công bố trên tạp chí khoa học quốc tế có mã chuẩn quốc tế ISSN:
    • Các bài báo đã công bố trên Kỷ yếu Hội thảo quốc tế có mã chuẩn quốc tế ISSN:
    • Các bài báo đã công bố trên tạp chí khoa học trong nước có mã chuẩn quốc tế ISSN: