Tên luận án:
NGHIÊN CỨU CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA HỘ DÂN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
Ngành:
Kinh tế phát triển
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Nghiên cứu chiến lược sinh kế của hộ dân ven biển tỉnh Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu" do Đỗ Thị Diệp thực hiện tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam vào năm 2020, thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển. Nghiên cứu được tiến hành trong bối cảnh các vùng ven biển, đặc biệt là Thái Bình, đang đối mặt với nhiều áp lực từ biến đổi khí hậu (BĐKH) và sự suy giảm tài nguyên, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân vốn phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên.
Mục tiêu của luận án là đánh giá thực trạng chiến lược sinh kế (CLSK) của các hộ dân ven biển Thái Bình dưới tác động của BĐKH, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện sinh kế. Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận tổng hợp, kết hợp phân tích định tính và định lượng, thu thập dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010-2018 và thông tin sơ cấp từ khảo sát 240 hộ dân tại hai huyện ven biển Tiền Hải và Thái Thụy.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng BĐKH, với các biểu hiện thời tiết bất thường ngày càng gia tăng về tần suất và cường độ (bão, lũ, xâm nhập mặn), đã gây tổn hại nghiêm trọng đến nguồn lực và hoạt động sinh kế của người dân ven biển. Trong dài hạn, chỉ khoảng 10,8% hộ dân thay đổi hoàn toàn CLSK sang các sinh kế ít rủi ro và có thu nhập cao hơn, trong khi phần lớn (89,2%) lựa chọn thích ứng trong ngắn hạn thông qua điều chỉnh hoạt động sản xuất (quy mô, giống cây trồng, lịch thời vụ, phương thức sản xuất) và nâng cấp cơ sở vật chất. Các yếu tố như thể chế, chính sách, tài sản công, dịch vụ công, cũng như nguồn lực con người và nhận thức của người dân đều có vai trò quan trọng trong việc định hình CLSK.
Luận án đề xuất một loạt các giải pháp nhằm nâng cao và ổn định thu nhập, giảm thiểu rủi ro cho các hộ dân ven biển trong bối cảnh BĐKH. Các giải pháp này tập trung vào việc cải thiện công tác dự báo khí tượng thủy văn, đẩy mạnh tuyên truyền, thực hiện hiệu quả các chương trình đào tạo nghề mới, xây dựng chính sách tài chính đồng bộ, kiện toàn hệ thống quản lý nhà nước, quy hoạch bãi nuôi, thành lập quỹ hỗ trợ thiên tai, và đặc biệt là cải thiện các nguồn lực sinh kế (con người, tự nhiên, tài chính, xã hội, vật chất) theo hướng đa dạng hóa, thích ứng với BĐKH và giảm phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên.
Mục lục chi tiết:
- PHẦN 1. MỞ ĐẦU
- 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA LUẬN ÁN
- 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- 1.2.1. Mục tiêu chung
- 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
- 1.3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- 1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- 1.5. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
- 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA HỘ DÂN VEN BIỂN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
- 2.1.1. Một số khái niệm cơ bản
- 2.1.2. Vai trò, đặc điểm của chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- 2.1.2.1. Đặc điểm
- 2.1.2.2. Vai trò
- 2.1.3. Nội dung nghiên cứu chiến lược sinh kế vùng ven biển
- 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược sinh kế vùng ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN VEN BIỂN TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
- 2.2.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
- 2.2.2. Thực tiễn chiến lược sinh kế của người dân ven biển ở Việt Nam
- 2.2.3. Các bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn
- PHẦN 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 3.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
- 3.2. PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
- 3.2.1. Phương pháp tiếp cận
- 3.2.2. Khung phân tích: Hình 3.1
- 3.3. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN
- 3.3.1. Thông tin thứ cấp
- 3.3.2. Thông tin sơ cấp
- 3.4. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
- 3.5. HỆ THỐNG CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU
- PHẦN 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
- 4.1. THỰC TRẠNG CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA CÁC HỘ DÂN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
- 4.1.1 Khái quát về biến đổi khí hậu tại ven biển tỉnh Thái Bình
- 4.1.2. Nguồn lực sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- 4.1.3. Hoạt động sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- a) Hoạt động trồng trọt
- b) Hoạt động chăn nuôi
- c. Hoạt động nuôi trồng thuỷ sản
- d. Hoạt động đánh bắt và khai thác tự nhiên
- f. Hoạt động làm thuê trong nông nghiệp
- g. Hoạt động phi nông nghiệp
- 4.1.4. Chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- 4.1.4.1. Thực trạng chiến lược sinh kế của các hộ dân ven biển
- a. Chiến lược sinh kế phân theo thu nhập và mức độ phụ thuộc vào tài nguyên
- b. Chiến lược sinh kế lựa chọn trong thực tế
- 4.1.4.2. Lựa chọn chiến lược sinh kế của dân ven biển trong bối cảnh biến đổi khí hậu
- a. Thay đổi trong dài hạn
- b. Thay đổi trong ngắn hạn
- 4.1.5. Kết quả sinh kế của các hộ dân ven biển
- 4.1.5.1. Kết quả sản xuất nông nghiệp
- a. Kết quả sản xuất trồng trọt
- b. Kết quả chăn nuôi
- 4.1.5.2. Kết quả nuôi trồng thuỷ sản
- 4.1.5.3. Kết quả đánh bắt
- 4.1.5.4. Kết quả làm thuê trong nông nghiệp
- 4.1.5.5. Kết quả làm phi nông nghiệp
- 4.2. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA CÁC HỘ DÂN VEN BIỂN TỈNH THÁI BÌNH
- 4.2.1. Ảnh hưởng của thể chế, chính sách
- 4.2.2. Ảnh hưởng của tài sản công
- 4.2.2.1 Ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên
- 4.2.2.2. Nguồn lực vật chất và cơ sở hạ tầng
- 4.2.3. Ảnh hưởng của dịch vụ công
- a. Khuyến nông, khuyến ngư
- b. Tín dụng
- c. Hệ thống cảnh báo thiên tai
- 4.2.4. Vai trò của chính quyền địa phương và nguồn lực xã hội
- a. Chính quyền địa phương
- b. Nguồn lực xã hội
- 4.2.5. Yếu tố thuộc về người dân ven biển
- 4.2.5.1. Yếu tố nguồn lực con người
- 4.2.5.2. Nhận thức của người dân về biến đổi khí hậu
- 4.3. GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA CÁC HỘ DÂN VEN BIỂN THÁI BÌNH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
- 4.3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
- 4.3.2. Giải pháp thích ứng với điều kiện thời tiết
- 4.3.3. Giải pháp cải thiện tổ chức, định chế, chính sách
- 4.3.4. Giải pháp cải thiện các nguồn lực sinh kế
- 4.3.4.1. Cải thiện nguồn lực con người
- 4.3.4.2. Giải pháp cải thiện nguồn lực tự nhiên
- a. Cải thiện chất lượng đất
- b. Cải thiện chất lượng nguồn nước
- c. Cải thiện diện tích rừng ngập mặn
- 4.3.4.3. Giải pháp cải thiện nguồn lực tài chính
- 4.3.4.4. Giải pháp cải thiện nguồn vốn xã hội
- 4.3.4.5. Giải pháp cải thiện nguồn lực vật chất
- 4.3.5. Giải pháp cải thiện chiến lược sinh kế
- a. Chiến lược sinh kế dựa vào nông nghiệp
- b. Chiến lược sinh kế dựa vào nuôi trồng thuỷ sản
- c. Chiến lược sinh kế dựa vào đánh bắt
- d. Chiến lược sinh kế dựa vào làm thuê
- e. Chiến lược sinh kế dựa vào phi nông nghiệp
- PHẦN 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
- 5.1. Kết luận
- 5.2. Kiến nghị
- 5.2.1. Đối với Chính phủ
- 5.2.2. Đối với tỉnh, các bộ ngành