TIỂU THUYẾT LỊCH SỬ NAM BỘ TỪ ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN NĂM 1945
Văn học Việt Nam
Luận án "Tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ từ đầu thế kỉ XX đến năm 1945" của Lê Thị Kim Út là công trình nghiên cứu chuyên sâu về một thể loại quan trọng trong dòng chảy văn học Quốc ngữ Nam Bộ. Đề tài xuất phát từ thực trạng tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ trong giai đoạn này chưa được quan tâm và đánh giá đúng mức, thậm chí bị bỏ quên hoặc nhìn nhận phiến diện, bỏ sót nhiều tác giả và tác phẩm có giá trị.
Mục đích chính của luận án là sưu tập, kiểm kê, và nghiên cứu một cách hệ thống các tác phẩm tiểu thuyết lịch sử của các nhà văn Nam Bộ được xuất bản từ đầu thế kỷ XX đến năm 1945, tập trung vào những tác phẩm viết về lịch sử Việt Nam. Luận án đặt tiểu thuyết lịch sử trong bối cảnh xã hội và quá trình hiện đại hóa văn học để làm rõ sự ra đời, phát triển của thể loại, đồng thời phân tích giá trị nội dung, đặc điểm nghệ thuật và phương thức tự sự của chúng.
Công trình sử dụng các phương pháp nghiên cứu lịch sử - xã hội, loại hình và lí thuyết tự sự học, kết hợp với các thao tác phân tích, tổng hợp, so sánh. Luận án được cấu trúc thành bốn chương chính, lần lượt đi sâu vào cơ sở lí luận, tổng quan tình hình nghiên cứu; các yếu tố nhà văn, công chúng, tình hình xuất bản và quá trình vận động của thể loại; nội dung tư tưởng; và các khía cạnh nghệ thuật.
Về nội dung, luận án chỉ ra rằng tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ giai đoạn này tập trung ca ngợi lịch sử hào hùng của dân tộc, từ việc xây dựng các triều đại độc lập đến những cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước chống ngoại xâm. Các tác phẩm tôn vinh tinh thần trung hiếu, tiết hạnh, khắc họa hình tượng anh hùng, liệt nữ, đặc biệt là hình tượng Nguyễn Ánh - Gia Long và triều Tây Sơn. Về nghệ thuật, luận án phân tích điểm nhìn trần thuật, cách xây dựng nhân vật qua tiểu sử, ngoại hình, hành động và tâm trạng, cùng với cốt truyện và kết cấu (tuyến tính, chương hồi, ảnh hưởng phương Tây, pha trộn võ hiệp, tài tử giai nhân, phiêu lưu) và ngôn ngữ nghệ thuật (miêu tả, đối thoại, độc thoại, kể chuyện).
Luận án khẳng định tiểu thuyết lịch sử Nam Bộ đã có những đóng góp to lớn trong công cuộc hiện đại hóa văn học dân tộc, góp phần thức tỉnh tinh thần yêu nước, phổ biến quốc sử, khai dân trí và chấn dân khí. Các nhà văn đã có cái nhìn mới mẻ trong sáng tạo, kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và cách tân, giữa sự thật lịch sử và hư cấu nghệ thuật, tạo nên một mảng văn học chính yếu, phong phú và đầy sức sống.