ĐA DẠNG DI TRUYỀN BỘ SƯU TẬP GIỐNG CA CAO (Theobroma cacao L.) VIỆT NAM VÀ KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG HẠT CA CAO TẠI ĐAK LAK VÀ BẾN TRE
Chuyên ngành: Công nghệ Sinh học
Mã ngành: 9420201
Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc nghiên cứu đa dạng di truyền của bộ sưu tập giống ca cao (Theobroma cacao L.) tại Việt Nam và khảo sát chất lượng hạt ca cao tại Đắk Lắk và Bến Tre. Hiện tại, việc phân loại tổng thể và chi tiết các giống ca cao hiện có tại Việt Nam vẫn chưa được công bố đầy đủ, mặc dù ca cao là loài cây công nghiệp có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao.
Đề tài đã khảo sát 63 giống cây ca cao đang trồng tại các địa phương ở miền Nam Việt Nam nhằm mục đích phân loại hình thái và xác định mối liên hệ đa dạng di truyền. Phương pháp khảo sát bao gồm ghi nhận cơ sở dữ liệu hình thái thực vật và thiết lập giản đồ phả hệ bằng trình tự vùng ITS1-4. Các đặc tính hình thái thực vật được phân tích dựa trên đặc điểm của cơ quan sinh dưỡng (lá) và cơ quan sinh sản (hoa, trái).
Kết quả nghiên cứu cho thấy bộ sưu tập có 05 dạng lá đài khác nhau và 63 giống ca cao Việt Nam biểu hiện 03 dạng trái chính: Angoleta (30 dòng), Amelonado (13 dòng) và Cundeamor (20 dòng). Màu trái và lá non có 02 màu (nâu đỏ và vàng xanh), trái chín có 02 màu (đỏ và xanh). Giống TD11 đặc biệt với cấu trúc 03 cặp bầu noãn so với 02 cặp ở 62 giống còn lại. Dựa trên hình thái trái, 63 dòng được phân loại thành 03 nhóm: Trinitario-Criollo, Trinitario-Forastero và Trinitario. Phân tích di truyền bằng vùng ITS ghi nhận sự khác biệt và chia các giống thành 03 nhóm phả hệ: Domestic Trinitario Cultivars (38 dòng), Indigenous Cultivars (20 giống) và Peru Cultivars (5 giống). Đây là công bố đầu tiên về dữ liệu hình thái thực vật và di truyền phả hệ của bộ sưu tập giống cây trồng ca cao Việt Nam.
Ngoài ra, luận án còn khảo sát quá trình lên men và sấy hạt của 03 giống ca cao năng suất và chất lượng cao (TD3, TD5, TD8) tại Đắk Lắk và Bến Tre. Nghiên cứu tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình lên men (nhiệt độ, thời gian) và sấy hạt (nhiệt độ, thời gian) trong điều kiện kiểm soát. Kết quả tối ưu cho thấy hạt ca cao đạt chất lượng tốt nhất khi lên men ở 40°C trong 6 ngày (pH 5,93; hàm lượng FFA 0,30%) và sấy ở 50°C trong 21 giờ (pH 6,15; hàm lượng axit 0,82%; hàm lượng axit béo tự do cho phép 1,08%). Đề tài cũng nghiên cứu lên men dịch rỉ hạt ca cao để tạo sản phẩm rượu vang với các chỉ tiêu đạt chuẩn quốc gia.
Những kết quả này đóng góp vào việc phục hồi và phát triển ngành nông nghiệp trồng cây ca cao và sản xuất hạt ca cao khô chất lượng tại các vùng Tây Nguyên và Đồng Bằng Sông Cửu Long của Việt Nam, đồng thời cung cấp thông tin khoa học và thực tiễn quan trọng cho công tác lai tạo giống và chế biến.