LIÊN KẾT VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI ĐỂ ĐẨY MẠNH SỰ THAM GIA VÀO CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA VIỆT NAM
Kinh tế quốc tế
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu mối liên kết giữa các Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Việt Nam với các Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (DN FDI) nhằm đẩy mạnh sự tham gia của DNNVV vào chuỗi cung ứng toàn cầu (GVC). Xuất phát từ thực trạng các mối liên kết này còn lỏng lẻo và chưa tương xứng với tiềm năng, luận án đặt ra hai mục tiêu chính: chứng minh tác động tích cực của liên kết giữa DNNVV và DN FDI đối với sự tham gia GVC của DNNVV, và nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng để đề xuất giải pháp tăng cường liên kết.
Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp định lượng, sử dụng mô hình hồi quy logit đa thức trên dữ liệu điều tra doanh nghiệp ngành chế tạo của Tổng cục Thống kê giai đoạn 2012-2018. Đối tượng nghiên cứu là mối liên kết kinh doanh và ảnh hưởng của chúng tới DNNVV Việt Nam, đặc biệt trong ngành chế tạo, với phạm vi không gian là các hoạt động của DNNVV tại Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng, liên kết với DN FDI có ảnh hưởng tích cực đến việc tham gia GVC của DNNVV, đặc biệt ở các hình thức nhập khẩu đầu vào để sản xuất cho thị trường trong nước (I2P) và nhập khẩu đầu vào để sản xuất hàng hóa xuất khẩu (I2E). Các liên kết ngược (DNNVV cung cấp đầu vào cho DN FDI) và liên kết xuôi (DNNVV sử dụng đầu vào của DN FDI) đều thúc đẩy sự tham gia GVC. Hơn nữa, các đặc điểm nội tại của DNNVV như quy mô lao động, mức độ trang bị vốn, năng suất tổng hợp, hoạt động đổi mới sản phẩm, vị trí đặt cơ sở sản xuất tại khu công nghiệp, và khả năng tiếp cận tài chính đều có tác động tích cực đến khả năng tham gia GVC và liên kết với DN FDI. Khoảng cách công nghệ và trình độ lao động giữa DNNVV và DN FDI càng nhỏ thì khả năng liên kết càng cao. Môi trường thể chế cấp tỉnh tốt (Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh - PCI) và tỷ lệ lao động qua đào tạo cũng góp phần thúc đẩy liên kết và tham gia GVC. Ngược lại, doanh nghiệp nhà nước có xu hướng ít tham gia GVC hơn.
Luận án đóng góp bằng cách khái quát thực trạng, cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của liên kết với DN FDI tới GVC của DNNVV, xây dựng mô hình định lượng các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp cụ thể cho cả Chính phủ và doanh nghiệp. Các giải pháp bao gồm tăng cường hiệu quả các chương trình hỗ trợ liên kết, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính, khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng thể chế và nguồn nhân lực, cũng như sự chủ động từ phía doanh nghiệp trong việc phát triển quy mô, tìm hiểu đối tác và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại.