NGHIÊN CỨU PHÂN TÍCH THÀNH PHẦN, CẤU TRÚC HÓA HỌC CỦA CÁC HỢP CHẤT TỪ LOÀI DỨA DẠI (Pandanus tonkinensis MART.EX B.STONE) BẰNG CÁC PHƯƠNG PHÁP HÓA LÝ HIỆN ĐẠI
Hóa Phân Tích
Luận án "Nghiên cứu phân tích thành phần, cấu trúc hóa học của các hợp chất từ loài Dứa dại (Pandanus tonkinensis Mart.ex B.Stone) bằng các phương pháp hóa lý hiện đại" được thực hiện nhằm khai thác tiềm năng của hệ thực vật phong phú tại Việt Nam trong lĩnh vực dược liệu. Dứa dại, đặc biệt là loài Pandanus tonkinensis, có lịch sử sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh về thận, gan và kháng viêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học về thành phần hóa học và tác dụng dược lý của loài này còn hạn chế.
Mục tiêu chính của luận án là phân tích thành phần, cấu trúc hóa học và hoạt tính định hướng bảo vệ gan của các hợp chất từ Pandanus tonkinensis, đồng thời xác định các chất đánh dấu và xây dựng quy trình phân tích định lượng phục vụ kiểm soát chất lượng dược liệu.
Nội dung nghiên cứu bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật tách chiết, phân lập, và các phương pháp hóa lý sinh hiện đại để phân tích thành phần, cấu trúc hóa học và hoạt tính sinh học của các hợp chất. Từ quả và rễ của loài Pandanus tonkinensis, tổng cộng 28 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc, trong đó có 3 hợp chất mới là (7S)-2,6-dimethoxyphenyl-7,9-propanediol-1-O-β-D-glucopyranoside (PT10), trans-cinnamyl alcohol 9-O-(6'-O-α-L-arabinofuranosyl)-β-D-glucopyranoside (PT25) và 4-(3-hydroxypropyl)-2,6-dimethoxyphenol β-D-apiofuranosyl-(1→6)-β-D-glucopyranoside (PT26).
Về hoạt tính sinh học, các thử nghiệm kháng viêm (ức chế sản sinh NO trên tế bào RAW 264.7) và chống oxy hóa (ức chế peroxy hóa lipid màng tế bào) đã được thực hiện. Kết quả cho thấy 22 hợp chất có hoạt tính kháng viêm, với 14 chất có giá trị IC50 tốt hơn đối chứng dương L-NMMA. 10 hợp chất thể hiện khả năng chống oxy hóa, trong đó 5 chất có IC50 tốt hơn đối chứng dương trolox.
Dựa trên hoạt tính và khối lượng phân lập, hai hợp chất pinorecinol 4'-O-β-D-glucopyranoside (PT20) và vladinol F (PT6) đã được lựa chọn làm chất đánh dấu cho dược liệu Pandanus tonkinensis theo hướng bảo vệ gan. Luận án đã phát triển và thẩm định thành công quy trình phân tích sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để định lượng đồng thời hai chất đánh dấu này, đáp ứng các yêu cầu về tính đặc hiệu, độ thích hợp hệ thống, độ tuyến tính, độ đúng và độ chính xác. Quy trình này sau đó được áp dụng để định lượng PT20 và PT6 trong mẫu dứa dại thu hái từ các địa phương khác nhau.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc lần đầu tiên phân lập và xác định cấu trúc 28 hợp chất từ loài Pandanus tonkinensis, xác định 3 hợp chất mới, và lựa chọn hai chất đánh dấu cùng xây dựng phương pháp định lượng cho dược liệu này.