Luận án – Đề xuất biện pháp bồi dưỡng năng lực thực nghiệm của học sinh trong dạy học vật lí ở trường trung học phổ thông

Tên luận án:

ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THỰC NGHIỆM CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Ngành:

Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Vật lí (Mã số: 9.14.01.11)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu đề xuất biện pháp bồi dưỡng năng lực thực nghiệm (NLTN) cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường trung học phổ thông. Nền giáo dục hiện nay định hướng phát triển năng lực người học, trong đó NLTN là một năng lực đặc thù quan trọng trong nghiên cứu khoa học tự nhiên. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc phát triển NLTN để trang bị tư duy chuyên ngành, sự tự tin hành động và khả năng thích ứng với cuộc sống công nghiệp hóa, hiện đại hóa cho học sinh.

Năng lực thực nghiệm của học sinh được định nghĩa là khả năng xác định mục đích, lập kế hoạch và thực hiện thành công một hoạt động thực nghiệm, cũng như đánh giá hoạt động thực nghiệm đó trong giải quyết nhiệm vụ học tập nhất định dựa trên việc áp dụng kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân. Luận án đã xây dựng cấu trúc NLTN gồm 4 thành tố chính: Xác định mục đích thực nghiệm, Lập kế hoạch thực nghiệm, Thực hiện kế hoạch thực nghiệm, và Rút ra kết luận, đánh giá và đề xuất cải tiến, với các chỉ số hành vi cụ thể cho từng thành tố.

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp tổng quan tài liệu, khảo sát thực tiễn, xin ý kiến chuyên gia và thực nghiệm sư phạm. Kết quả khảo sát thực trạng NLTN của học sinh lớp 10 tại thành phố Phúc Yên cho thấy mặc dù giáo viên quan tâm nhưng các loại hình giờ học và dạng bài tập còn nghèo nàn, học sinh còn gặp nhiều khó khăn trong việc xử lí dữ liệu, đánh giá và đề xuất cải tiến thí nghiệm, kiểm soát biến, hoặc bỏ sót dữ liệu định tính. Từ đó, luận án đề xuất 03 nguyên tắc (đảm bảo người học tham gia trực tiếp, quan tâm đặc trưng hành vi, tạo tác động trong vùng phát triển gần) và 03 biện pháp bồi dưỡng (xây dựng nhiệm vụ thực nghiệm, sử dụng hướng dẫn khái quát chương trình hóa, thực hiện quy trình luyện tập thao tác đơn lẻ đến toàn bộ hành vi). Các biện pháp này được tập trung phát triển cho các chỉ số hành vi "Dự kiến các bước tiến hành thí nghiệm" (2.4) và "Xử lí dữ liệu và biểu diễn kết quả" (3.5) dựa trên các tiêu chí về điểm trung bình thấp, sự khó khăn của giáo viên và hệ số tải cao. Luận án cũng thao tác hóa chỉ số 2.4 thành các bước luyện tập cụ thể (cung cấp ví dụ mẫu, ví dụ lỗi/thiếu thông tin, nhiệm vụ thực hiện) nhằm hỗ trợ học sinh.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu
• Chương 2. Xây dựng cấu trúc năng lực thực nghiệm của học sinh trong học tập vật lí ở trường phổ thông
• Chương 3. Thực trạng về năng lực thực nghiệm của học sinh và dạy học phát triển năng lực thực nghiệm của học sinh trong dạy học vật lí
• Chương 4. Đề xuất và thực nghiệm sư phạm các biện pháp bồi dưỡng năng lực thực nghiệm của học sinh