Luận án – Phát triển năng lực dạy học vật lí thuộc môn KHTN cho sinh viên CĐSP nước CHDCND Lào

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC VẬT LÍ THUỘC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM NƯỚC CHDCND LÀO

Ngành:

Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Vật lí

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu phát triển năng lực dạy học vật lí (NLDHVL) thuộc môn Khoa học Tự nhiên cho sinh viên (SV) Cao đẳng Sư phạm (CĐSP) tại nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào. Đề tài xuất phát từ thực trạng NLDH là năng lực nghiệp vụ quan trọng nhất của người giáo viên, tuy nhiên, việc rèn luyện NLDHVL cho SV vật lí tại các trường CĐSP Lào còn hạn chế, dẫn đến SV thường lúng túng và mất nhiều thời gian khi thực tập và giảng dạy. Do đó, việc chọn đề tài này là cấp thiết và hữu ích.

Mục đích nghiên cứu là đề xuất cấu trúc NLDHVL, các biện pháp phát triển và đánh giá sự phát triển NLDHVL của SV sư phạm vật lí trong học phần “Kiến tập sư phạm”. Luận án đã giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng. Về lý luận, đề tài đã xây dựng khái niệm NLDH và NLDHVL, xác định 22 hành vi biểu hiện của 3 năng lực thành phần chính: năng lực thiết kế kế hoạch dạy học vật lí (KHDHVL), năng lực thực hiện KHDHVL và năng lực đánh giá việc tổ chức luyện tập phát triển NLDHVL. Luận án cũng đề xuất nội dung, nguyên tắc, con đường phát triển NLDHVL cho SV CĐSP thông qua dạy học kết hợp (DHKH) và dạy học vi mô (DHVM), cùng các tiêu chí đánh giá chi tiết cho từng năng lực thành phần. Nghiên cứu còn làm rõ mối quan hệ giữa các năng lực thành phần này và giữa các loại SV (kém, trung bình, khá, giỏi) với sự phát triển năng lực.

Về thực tiễn, luận án đã đánh giá thực trạng phát triển NLDHVL của SV CĐSP Lào, xác định những thuận lợi và khó khăn cơ bản. Từ đó, đề tài đề xuất 4 biện pháp sư phạm chính: hoàn thiện chương trình học phần “Kiến tập sư phạm”; xây dựng quy trình tổ chức luyện tập NLDHVL theo hình thức DHKH; tổ chức luyện tập theo phương pháp DHVM; và xây dựng, hoàn thiện công cụ hỗ trợ quá trình luyện tập và đánh giá. Các biện pháp này đã được kiểm chứng qua hai vòng thực nghiệm sư phạm, cho thấy tính khả thi và hiệu quả trong việc giúp SV phát triển NLDHVL, đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra của CĐSP. Kết quả thực nghiệm cũng khẳng định mối tương quan chặt chẽ giữa năng lực thiết kế KHDHVL và năng lực thực hiện KHDHVL.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
  • 3.1. Khách thể nghiên cứu
  • 3.2. Đối tượng nghiên cứu
  • 4. Giả thuyết khoa học
  • 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 6. Phạm vi nghiên cứu
  • 7. Phương pháp nghiên cứu
  • 7.1. Nghiên cứu lí luận
  • 7.2. Nghiên cứu thực tiễn
  • 7.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
  • 7.4. Nhóm phương pháp thống kê
  • 8. Những đóng góp mới của luận án
  • 8.1. Về mặt lí luận
  • 8.2. Về thực tiễn
  • 9. Luận điểm bảo vệ

• Chương 1- TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN VÀ ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC VẬT LÍ CHO SINH VIÊN

  • 1.1. Những nghiên cứu về năng lực dạy học Vật lí
  • 1.2. Những nghiên cứu về các biện pháp phát triển năng lực dạy học Vật lí
  • 1.3. Những nghiên cứu về kiểm tra - đánh giá năng lực dạy học vật lí
  • 1.4. Kết luận chương 1

• Chương 2- CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN VÀ ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC VẬT LÍ CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

  • 2.1. Khái niệm, cấu trúc, phát triển và kiểm tra – đánh giá NLDHVL
  • 2.1.1. Khái niệm năng lực
  • 2.1.2. Khái niệm năng lực dạy học
  • 2.1.3. Năng lực dạy học vật lí
  • 2.1.3.1. Khái niệm năng lực dạy học vật lí
  • 2.1.3.2. Các thành phần của NLDHVL cần phát triển cho sinh viên sư phạm vật lí
  • 2.1.4. Phát triển năng lực dạy học vật lí cho SV CĐSP
  • 2.1.4.1. Phát triển NLDH theo quan điểm về phát triển nhận thức
  • 2.1.4.2. Phát triển năng lực theo hình thức dạy học kết hợp (Blended learning)
  • 2.1.4.3. Phát triển NLDH theo quan điểm dạy học vi mô
  • 2.1.4.4. Phát triển từng năng lực thành phần của NLDHVL cho sinh viên
  • 2.1.4.5. Sự góp phần của các học phần khác trong việc phát triển các HVBH của từng NL thành phần của NLDHVL của SV
  • 2.1.5. Quy trình rèn luyện năng lực dạy học vật lí cho SVSP
  • 2.1.6. Đánh giá năng lực dạy học vật lí
  • 2.1.6.1. Những vấn đề về đánh giá năng lực dạy học
  • 2.1.6.2. Khái niệm tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá NLDHVL
  • 2.1.6.3. Mức độ của từng hành vi biểu hiện thuộc từng NL thành phần của NLDHVL của SV
  • 2.1.6.4. Mức năng lực dạy học vật lí của SV
  • 2.1.6.5. Tiêu chí đánh giá năng lực dạy học vật lí của SV
  • 2.1.6.6. Đánh giá từng NL thành phần trong quá trình luyện tập phát triển NLDHVL cho SV
  • 2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phát triển năng lực dạy học vật lí thuộc môn khoa học tự nhiên -THCS cho SVSP Khoa học Tự nhiên trường CĐSP
  • 2.2.1. Các điều kiện tiên quyết trong việc phát triển năng lực dạy vật lí thuộc môn Khoa học tự nhiên-THCS.
  • 2.2.2. Các nhân tố khác ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực dạy Vật lí THCS của sinh viên
  • 2.3. Thực trạng phát triển NLDHVL cho SV ở các trường CĐSP Lào
  • 2.3.1. Mục đích khảo sát
  • 2.3.2. Đối tượng và thời gian khảo sát
  • 2.3.3. Công cụ khảo sát
  • 2.3.4. Nội dung khảo sát
  • 2.3.5. Kết quả khảo sát và phân tích
  • 2.4. Kết luận chương 2

• Chương 3- CÁC BIỆN PHÁP VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC VẬT LÍ THUỘC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

  • 3.1. Các nguyên tắc đề xuất các biện pháp DH theo hướng phát triển NLDHVL cho SV CĐSP
  • 3.2. Các biện pháp phát triển NLDHVL của SV Cao đẳng Sư phạm
  • 3.2.1. Biện pháp 1: Hoàn thiện chương trình học phần “Kiến tập sư phạm” (dựa trên cấu trúc NLDHVL đã đề xuất bao gồm lí luận và thực hành, thiết kế và thực hiện)
  • 3.2.1.1. Chương trình học phần “Kiến tập sư phạm” hiện tại
  • 3.2.1.2. Đề xuất hoàn thiện những nội dung, phương pháp, hình thức, qui trình tổ chức dạy học học phần để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực dạy học vật lí của sinh viên
  • 3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng qui trình tổ chức luyện tập phát triển NLDHVL theo hình thức dạy học kết hợp (Blended learning)
  • 3.2.2.1. Xây dựng qui trình luyện tập phát triển NLDHVL theo hình thức dạy học kết hợp
  • 3.2.2.2. Xây dựng qui trình luyện tập phát triển NLDHVL phối hợp hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp tại trường THCS, THPT
  • 3.2.3. Biện pháp 3: Tổ chức luyện tập phát triển năng lực dạy học theo phương pháp dạy học vi mô
  • 3.2.3.1. Giai đoạn 1: Sinh viên học lí luận về phát triển năng lực thành phần, tiêu chí đánh giá mức độ năng lực thành phần bằng PPDHVM
  • 3.2.3.2. Giai đoạn 2: Sinh viên thực hành luyện tập phát triển từng năng lực thành phần cũng như luyện tập đánh giá từng năng lực thành phần
  • 3.2.3.3. Giai đoạn 3: Luyện tập phối hợp các năng lực thành phần (luyện tập tổng hợp) của NLDHVL
  • 3.2.3.4. Giai đoạn 4: Luyện tập phát triển thuần thục các năng lực thành phần
  • 3.2.4. Biện pháp 4: Xây dựng, hoàn thiện và sử dụng công cụ hỗ trợ quá trình luyện tập phát triển NLDHVL và đánh giá
  • 3.2.4.1. Xây dựng các mẫu biểu hỗ trợ thực hiện các năng lực thành phần
  • 3.2.4.2. Mẫu tiến trình khoa học xây dựng kiến thức
  • 3.2.4.3. Mẫu hỗ trợ kiểm tra- đánh giá
  • 3.2.5. Sử dụng kết hợp các biện pháp trong việc phát triển NLDHVL của SV
  • 3.3. Quy trình, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức kiểm tra – đánh giá NLDHVL cho SV.
  • 3.3.1. Mục tiêu kiểm tra – đánh giá
  • 3.3.2. Hình thức kiểm tra – đánh giá
  • 3.3.2.1. Đánh giá từng NL thành phần trong quá trình luyện tập phát triển từng HVBH thuộc từng NL thành phần và trong quá trình luyện tập phát triển phối hợp các NL thành phần của NLDHVL và thi kết thúc học phần tại trường CĐSP
  • 3.3.2.2. Đánh giá từng NL thành phần trong quá trình luyện tập phát triển thuần thục các NL thành phần của NLDHVL trong thời gian đi kiến tập tại trường THCS – THPT
  • 3.3.3. Phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức kiểm tra – đánh giá
  • 3.4. Kết luận chương 3

• Chương 4- THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

  • 4.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
  • 4.2. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
  • 4.3. Kết quả thực nghiệm sư phạm
  • 4.3.1. Kết quả đánh giá trình độ phát triển NLDHVL của SV trong thực nghiệm vòng thứ nhất
  • 4.3.2. Kết quả đánh giá trình độ phát triển NLDHVL của SV trong thực nghiệm vòng thứ hai
  • 4.3.2.1. Diễn biến các buổi học trong quá trình TNSP vòng thứ hai
  • 4.3.2.2. Phương pháp đánh giá năng lực dạy học Vật lí của SV
  • 4.3.2.3. Đánh giá trình độ phát tiển từng NL thành phần của từng SV trong giai đoạn luyện tập phát triển NLDHVL tại trường CĐSP
  • 4.3.2.4. Đánh giá từng NL thành phần của NLDHVL của SV trong giai đoạn luyện tập phát triển thuần thục các NL thành phần của NLDHVL cho SV tại trường THCS – THPT
  • 4.3.3. Kiểm định tính tương quan giữa NL thành phần thiết kế KHDHVL và NL thành phần thực hiện KHDHVL trong buổi thi kết thúc học phần
  • 4.4. Kết luận chương 4

• KẾT LUẬN

• DANH MỤC CÔN TRÌNH CỦA TÁC GIẢ