QUẢN LÝ RỦI RO ĐẠO ĐỨC TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
Tài chính - Ngân hàng
Luận án, được hoàn thành tại Học viện Tài chính vào năm 2018, tập trung nghiên cứu quản lý rủi ro đạo đức (RRĐĐ) trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại (NHTM) Việt Nam. Đề tài xuất phát từ tính cấp thiết của việc quản lý RRĐĐ, được nhận định là một trong những rủi ro cần được quan tâm đặc biệt do những tác hại nghiêm trọng gây ra cho nền kinh tế nói chung và hệ thống ngân hàng nói riêng. Các nghiên cứu trước đây về RRĐĐ và Quản lý RRĐĐ (QLRRĐĐ) chủ yếu chỉ đưa ra giải pháp ở các khía cạnh ngăn ngừa, hạn chế hoặc kiểm soát, mà chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện về RRĐĐ và QLRRĐĐ tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2011-2017.
Mục tiêu của luận án là xây dựng một cách tiếp cận tổng thể và hệ thống đối với QLRRĐĐ, định nghĩa QLRRĐĐ là việc các chủ thể quản lý sử dụng hệ thống các chính sách, biện pháp để nhận dạng, đo lường và kiểm soát rủi ro. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu sơ cấp, thứ cấp thông qua thống kê từ các báo cáo nội bộ, báo cáo của cơ quan quản lý Nhà nước, quan sát trực tiếp tại các sở giao dịch và chi nhánh, kết hợp với phương pháp phỏng vấn chuyên gia, cán bộ nghiệp vụ và quản lý.
Kết cấu của luận án gồm ba chương chính. Chương 1 trình bày cơ sở lý luận về quản lý RRĐĐ trong hoạt động kinh doanh của NHTM, bao gồm khái niệm rủi ro và các bước nhận dạng rủi ro. Chương 2 đi sâu vào thực trạng QLRRĐĐ tại các NHTM Việt Nam, khái quát lịch sử hình thành và phát triển cùng các chỉ tiêu cơ bản của hệ thống NHTM Việt Nam tính đến cuối năm 2017 (với 39 ngân hàng). Chương này cũng phân tích quá trình tiếp cận RRĐĐ tại Việt Nam, chỉ ra rằng phần lớn các ngân hàng chưa thành lập bộ phận QLRRĐĐ chuyên biệt, mặc dù một số ngân hàng như BIDV đã xem RRĐĐ là rủi ro tác nghiệp. Luận án cũng đánh giá thực trạng QLRRĐĐ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và chỉ ra các nguyên nhân hạn chế từ phía NHTM, bao gồm nhận thức, kỹ năng quản trị, dữ liệu chưa đầy đủ, hạ tầng công nghệ thông tin hạn chế, mô hình/quy trình quản trị chưa hợp lý và nhân sự chưa đáp ứng.
Trên cơ sở phân tích thực trạng, luận án đề xuất các kiến nghị và giải pháp nhằm hoàn thiện QLRRĐĐ. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện quy định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn theo chuẩn mực quốc tế, tái cấu trúc ngành ngân hàng với các quy định quản trị công ty cụ thể, và đặc biệt là thay đổi mô hình tổ chức theo hướng tách bạch ba chức năng: kinh doanh (Front Office), QLRR (Middle Office) và tác nghiệp/đạo đức (Back Office). Luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp rõ ràng, thực thi và xử phạt nghiêm minh, cùng với việc thường xuyên đánh giá hiệu lực giám sát để đảm bảo sự ổn định, an toàn và hiệu quả của hệ thống tài chính.