Luận án Đặc điểm cấu trúc – ngữ nghĩa của hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam

Tên luận án:

ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC, NGỮ NGHĨA CỦA HÀNH ĐỘNG CHỬI QUA LỜI THOẠI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN VIỆT NAM

Ngành:

LÍ LUẬN NGÔN NGỮ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung nghiên cứu sâu sắc về hành động chửi (HĐC) – một tiểu nhóm hành động ngôn ngữ (HĐNN) kém lịch sự, vốn ít được quan tâm đầy đủ trong lý thuyết ngữ dụng học, nhưng lại phổ biến trong đời sống và được miêu tả trong lời thoại nhân vật (LTNV) của truyện ngắn Việt Nam (TNVN) hiện đại. Mục tiêu chính của luận án là làm sáng tỏ các kiểu dạng, đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của HĐC thông qua việc mô tả, phân tích các biểu hiện của chúng trong LTNV. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhằm chỉ ra những đặc trưng văn hóa ứng xử của người Việt được thể hiện qua việc sử dụng HĐC, từ đó góp phần làm rõ phong cách nghệ thuật của tác giả và nghệ thuật dùng ngôn từ của nhà văn.

Luận án đã tiến hành khảo sát trên 324 truyện ngắn từ 41 đầu sách của nhiều nhà văn Việt Nam hiện đại, sử dụng các phương pháp thống kê, phân loại, phân tích diễn ngôn, so sánh và tổng hợp. Kết quả nghiên cứu khẳng định đây là công trình đầu tiên hệ thống hóa một cách khá đầy đủ các kiểu dạng HĐC tồn tại trong LTNV của TNVN, đồng thời chỉ ra đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của chúng. HĐC được nhận diện là một hành động biểu cảm đặc biệt, có khả năng đe dọa thể diện người nghe và vi phạm các nguyên tắc hội thoại. Cấu trúc lời chửi được định hình bởi ý định và tính cách của người nói, thể hiện qua các tham thoại chửi đơn lập hoặc kết hợp với các hành động đi kèm, nhằm mục đích hạ nhục và thóa mạ. Về ngữ nghĩa, các yếu tố như quan hệ liên cá nhân, giới tính, địa vị xã hội và tuổi tác có vai trò quan trọng trong việc chi phối. Trong số năm nhóm ngữ nghĩa chính được xác định, phê phán cách ứng xử, đạo đức, lối sống chiếm tỷ lệ cao nhất, phản ánh sự coi trọng các chuẩn mực xã hội của người Việt. Đặc biệt, nghiên cứu làm nổi bật ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Á Đông và tư duy duy cảm, trọng tình qua việc sử dụng yếu tố tâm linh, so sánh với các con vật xấu xí, hoặc dùng từ ngữ thân tộc để biểu đạt thái độ khinh miệt. HĐC trong LTNV không chỉ thực hiện chức năng giao tiếp mà còn mang chức năng thẩm mỹ, góp phần khắc họa tính cách, số phận nhân vật và phản ánh bức tranh hiện thực đa dạng của xã hội đương đại.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Cơ sở lý thuyết
• Chương 2: Nhận diện và phân loại hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam
• Chương 3: Cấu trúc hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam
• Chương 4: Ngữ nghĩa hành động chửi qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam