Luận án Nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường Trung học phổ thông tỉnh Phú Thọ

Tên luận án:

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH PHÚ THỌ

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học Lịch sử

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ" của Trần Vân Anh tập trung giải quyết thực trạng dạy học Lịch sử địa phương (LSĐP) còn nhiều bất cập, hạn chế tại các trường THPT tỉnh Phú Thọ. Thực tế cho thấy việc dạy học LSĐP chưa đáp ứng được mục tiêu bồi dưỡng nhận thức, rèn kỹ năng và định hướng thái độ cho học sinh, đồng thời thường bị xem nhẹ hoặc bỏ qua. Xuất phát từ tính cấp thiết này, đề tài đặt mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học LSĐP, qua đó góp phần nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử nói chung ở trường phổ thông.

Nghiên cứu được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các quan điểm của Đảng và Nhà nước về giáo dục. Tác giả đã tiến hành điều tra, khảo sát thực tiễn dạy học LSĐP tại một số trường THPT ở Phú Thọ thuộc các vùng kinh tế - xã hội khác nhau (thành phố, nông thôn, miền núi). Luận án đã biên soạn các bài học LSĐP cụ thể cho chương trình THPT, xác định nội dung cần khai thác, đồng thời đề xuất các hình thức tổ chức và phương pháp dạy học phù hợp.

Các biện pháp đề xuất bao gồm việc đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học (trên lớp, tại bảo tàng, di tích, hoạt động ngoại khóa như đọc sách, kể chuyện, dạ hội, tham quan) và đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, phát huy tính độc lập, sáng tạo của học sinh. Đặc biệt, luận án chú trọng vận dụng dạy học theo dự án, dạy học hợp đồng và sử dụng di sản văn hóa địa phương. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các phương pháp đề xuất. Cụ thể, điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng, tỉ lệ học sinh đạt điểm khá, giỏi cao hơn đáng kể và không có điểm dưới trung bình trong nhóm thực nghiệm. Điều này cho thấy các biện pháp đã tác động tích cực đến chất lượng dạy học LSĐP, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sưu tầm, thuyết trình, và thể hiện thái độ tự tin, hứng thú. Luận án góp phần làm phong phú lý luận dạy học LSĐP và là tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác giáo dục lịch sử.

Mục lục chi tiết:

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

4. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

• 4.1 Cơ sở phương pháp luận
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu

5. Giả thuyết khoa học

6. Đóng góp của đề tài.

7. Ý nghĩa của đề tài

8. Cấu trúc của luận án

Chương 1. TỔNG QUAN

1.1 Tình hình nghiên cứu vấn đề dạy học lịch sử địa phương ở một số nước trên thế giới

1.2 Tình hình nghiên cứu vấn đề dạy học lịch sử địa phương ở trong nước

• 1.2.1 Các công trình nghiên cứu về dạy học lịch sử địa phương nói chung
• 1.2.2 Các công trình nghiên cứu có liên quan đến việc dạy học lịch sử địa phương ở tỉnh Phú Thọ

1.3 Những vấn đề luận án được kế thừa và cần tiếp tục giải quyết

Chương 2. VẤN ĐỀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT. LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lý luận

• 2.1.1 Các khái niệm
• 2.1.1.1.Lịch sử địa phương
• 2.1.1.2.Dạy học lịch sử địa phương ở trường phổ thông
• 2.1.1.3.Chất lượng dạy học
• 2.1.1.4. Chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường phổ thông
• 2.1.2 Xuất phát điểm của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.2.1Mục tiêu bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông
• 2.1.2.2Phương châm giáo dục của Đảng và Nhà nước
• 2.1.2.3Mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc
• 2.1.2.4Đặc điểm kiến thức lịch sử địa phương
• 2.1.2.5Đặc điểm tâm lí, nhận thức của HS Phú Thọ khi học tập lịch sử địa phương
• 2.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc dạy học lịch sử địa phương
• 2.1.3.1Vai trò
• 2.1.3.2Ý nghĩa

2.2 Cơ sở thực tiễn

• 2.2.1 Thực trạng việc dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ
• 2.2.1.1Về công tác chỉ đạo dạy học lịch sử địa phương của Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Phú Thọ
• 2.2.1.2Về phía giáo viên
• 2.2.1.3Về phía học sinh
• 2.2.2 Định hướng đổi mới dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

Chương 3. BIÊN SOẠN NỘI DUNG VÀ LỰA CHỌN HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT TỈNH PHÚ THỌ

3.1.Biên soạn nội dung lịch sử địa phương ở các trường THPT tỉnh Phú Thọ

• 3.1.1. Khái quát chương trình Lịch sử dân tộc ở trường THPT
• 3.1.2Xác định nội dung lịch sử địa phương trong dạy học ở trường THPT tỉnh Phú Thọ
• 3.1.3. Biên soạn các bài học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ
• 3.1.3.1. Căn cứ lí luận và thực tiễn của việc biên soạn bài học LSĐP ở trường THPT tỉnh Phú Thọ
• 3.1.3.2. Bài học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

3.2.Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

• 3.2.1. Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học bài nội khóa lịch sử địa phương
• 3.2.1.1. Tổ chức dạy học các bài học lịch sử địa phương ở trên lớp
• 3.2.1.2. Tổ chức dạy học lịch sử địa phương ngoài lớp học
• 3.2.2. Tổ chức hoạt động ngoại khóa về lịch sử địa phương
• 3.2.2.1. Tổ chức đọc sách, kể chuyện về sự kiện, nhân vật của địa phương
• 3.2.2.2. Tổ chức dạ hội lịch sử về LSĐP
• 3.2.2.3. Tổ chức tham quan di tích lịch sử - văn hóa, bảo tàng địa phương

Chương 4. VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT TỈNH PHÚ THỌ. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

4.1. Yêu cầu khi lựa chọn phương pháp dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

• 4.1.1. Phương pháp phải đáp ứng mục tiêu bài học LSĐP
• 4.1.2. Phương pháp phải đảm bảo “ tính vừa sức”, giúp HS lĩnh hội được kiến thức cơ bản
• 4.1.3. Các phương pháp phải đảm bảo phát huy tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo của học sinh
• 4.1.4.Các phương pháp phải đảm bảo tính khả thi, phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương

4.2. Vận dụng một số phương pháp để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương ở trường THPT tỉnh Phú Thọ

• 4.2.1. Vận dụng dạy học theo dự án
• 4.2.2. Vận dụng dạy học hợp đồng
• 4.2.3. Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học lịch sử địa phương
• 4.2.3.1. Sử dụng tài liệu về di sản văn hóa trong dạy học LSĐP
• 4.2.3.2. Thực hành trải nghiệm di sản trong dạy học lịch sử địa phương

4.3. Thực nghiệm sư phạm toàn phần

• 4.3.1. Mục đích tiến hành TNSP
• 4.3.2. Đối tượng và địa bàn tiến hành TNSP
• 4.3.3. Nội dung và phương pháp tiến hành TNSP
• 4.3.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ