CÁC YẾU TỐ VĂN HÓA TRONG PHIM TRUYỆN ĐIỆN ẢNH VIỆT NAM (QUA NHỮNG PHIM CHUYỂN THỂ VĂN HỌC DÂN GIAN)
Văn hóa học (Mã số: 9229040)
Luận án "Các yếu tố văn hóa trong phim truyện điện ảnh Việt Nam (qua những phim chuyển thể văn học dân gian)" của Nguyễn Thị Huệ Ninh, chuyên ngành Văn hóa học, tập trung nghiên cứu vai trò và sự thể hiện của các yếu tố văn hóa truyền thống (YTVHTT) trong phim truyện điện ảnh (PTĐA) Việt Nam được chuyển thể từ văn học dân gian (VHDG).
Trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam ngày càng hội nhập và đối mặt với cơ chế thị trường, việc khai thác VHDG làm chất liệu sáng tạo, nhằm xây dựng nền điện ảnh đậm đà bản sắc dân tộc (BSDT) và đạt chất lượng nghệ thuật cao, trở thành một hướng đi quan trọng. Luận án đặt mục tiêu tìm hiểu cách thức văn hóa truyền thống được thể hiện và khai thác trong các PTĐA chuyển thể từ VHDG, qua đó khẳng định vai trò của chúng trong việc định hình diện mạo điện ảnh hiện đại và gìn giữ BSDT.
Nghiên cứu này hệ thống hóa tình hình nghiên cứu, các khái niệm liên quan như "yếu tố văn hóa", "văn hóa truyền thống", "bản sắc dân tộc" và lý thuyết chuyển thể, diễn giải văn hóa. Luận án khảo sát 8 PTĐA tiêu biểu được chuyển thể từ VHDG trong giai đoạn 60 năm phát triển của điện ảnh Việt Nam (1959-2019). Các phương pháp nghiên cứu chính bao gồm khảo sát văn bản, nghiên cứu định lượng, so sánh và đối chiếu, với cách tiếp cận liên ngành, lấy văn hóa học làm trọng tâm.
Kết quả cho thấy, các YTVHTT trong VHDG nguồn thể hiện rõ nét BSDT đặc trưng của người Việt, mang lại giá trị sâu sắc. Tuy nhiên, quá trình chuyển thể các YTVHTT này vào PTĐA Việt Nam còn nhiều hạn chế. Nhiều phim chỉ khai thác bề ngoài câu chuyện, nhân vật, mà chưa đi sâu vào các giá trị văn hóa cốt lõi, dẫn đến việc các giá trị nhân văn truyền thống bị phai nhòa, hoặc xuất hiện các yếu tố lai căng, phản văn hóa. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng nghệ thuật và khả năng thể hiện BSDT của tác phẩm.
Luận án khẳng định sự cần thiết của mối liên hệ mật thiết giữa VHDG nguồn và PTĐA chuyển thể, nhấn mạnh rằng dù chuyển thể theo phương thức nào, các nhà làm phim cũng cần trung thành với YTVHTT để đảm bảo giữ gìn BSDT và nâng cao chất lượng. Đồng thời, luận án cũng chỉ ra những thách thức như vấn đề kinh phí, kỹ thuật, sự am hiểu văn hóa dân tộc của người làm phim, và xu hướng thương mại hóa. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao vốn hiểu biết văn hóa cho đội ngũ sáng tác, định hướng khai thác YTVH một cách sâu sắc và hiệu quả hơn, góp phần xây dựng một nền điện ảnh Việt Nam mang đậm bản sắc và hội nhập quốc tế.