Luận án Văn hóa người Việt qua địa danh ở tỉnh Sóc Trăng

Tên luận án:

VĂN HÓA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH Ở TỈNH SÓC TRĂNG

Ngành:

Văn hóa học (Mã ngành: 9229040)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Văn hóa người Việt qua địa danh ở tỉnh Sóc Trăng" là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, sử dụng cách tiếp cận liên ngành (văn hóa học, ngôn ngữ học, nhân học văn hóa) để làm sáng tỏ các giá trị và đặc điểm văn hóa của người Việt thông qua hệ thống địa danh tại Sóc Trăng. Đề tài này góp phần hoàn thiện mảng nghiên cứu yếu tố văn hóa, tộc người qua địa danh, một lĩnh vực còn khá mới ở Việt Nam, đồng thời xây dựng khung lý thuyết khi nghiên cứu địa danh dưới góc nhìn văn hóa học.

Nghiên cứu tập trung vào việc giải mã các thành tố văn hóa người Việt được phản ánh trong địa danh, bao gồm ngôn ngữ tộc người, phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo, ý thức tộc người và quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa. Các phương pháp nghiên cứu chính được áp dụng là phân tích và tổng hợp, thống kê và phân loại, nghiên cứu lịch sử, so sánh, điều tra điền dã và phỏng vấn. Luận án đã thu thập được 2828 địa danh người Việt, từ đó phân tích các khía cạnh như tên làng nghề, tên động thực vật, hiện tượng tự nhiên phản ánh quá trình lao động sản xuất; ước vọng bình an, thịnh vượng, giàu có, đổi đời, cuộc sống tươi đẹp thể hiện tâm lý văn hóa.

Về phong tục tập quán, tín ngưỡng tôn giáo, luận án ghi nhận các phong tục kiêng kỵ, tập quán sản xuất, lựa chọn nơi cư trú, di chuyển, cũng như tín ngưỡng sùng bái tự nhiên (tứ linh) và con người (Thành Hoàng, Bà Chúa Xứ). Đặc biệt, nghiên cứu làm rõ ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa tộc người qua huyền thoại, truyền thuyết, sự kiện lịch sử và quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa với các tộc người Hoa, Khmer, cũng như ảnh hưởng của văn hóa Pháp trong địa danh. Kết quả cho thấy địa danh không chỉ là công cụ định danh mà còn là chứng nhân lịch sử, phản ánh văn hóa tộc người và có chức năng giáo dục truyền thống, góp phần định vị văn hóa người Việt trong bức tranh đa dạng của vùng Tây Nam Bộ.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1 Lí do chọn đề tài
    • 1.1 Về mặt lí luận
    • 1.2 Về mặt thực tiễn
  • 2 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
    • 3.1 Câu hỏi nghiên cứu
    • 3.2 Các giả thuyết nghiên cứu
  • 3 Mục tiêu nghiên cứu
  • 4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 4.1 Đối tượng nghiên cứu
    • 4.2 Phạm vi nghiên cứu
  • 5 Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
    • 5.1 Cách tiếp cận
    • 5.2 Phương pháp nghiên cứu
  • 6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
  • 7 Kết cấu của luận án
• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
  • 1.1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
    • 1.1.1 Các công trình nghiên cứu về địa danh
    • 1.1.2 Các công trình nghiên cứu về mối quan hệ giữa văn hóa và địa danh
    • 1.1.3 Các công trình nghiên cứu về văn hóa và địa danh ở tỉnh Sóc Trăng
  • 1.2 CƠ SỞ LÍ LUẬN
    • 1.2.1 Các khái niệm cơ bản
      • 1.2.1.1 Khái niệm về địa danh
      • 1.2.1.2 Đối tượng nghiên cứu của địa danh học
      • 1.2.1.3 Khái niệm về tộc người và văn hóa tộc người
      • 1.2.1.4 Mối quan hệ giữa văn hóa tộc người và địa danh
    • 1.2.2 Lí thuyết nghiên cứu và bộ tiêu chí giải mã địa danh
      • 1.2.2.1 Lí thuyết nghiên cứu
      • 1.2.2.2 Bộ tiêu chí giải mã địa danh
  • 1.3 KHÁI QUÁT ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
    • 1.3.1 Khái quát lịch sử hình thành và phát triển tỉnh Sóc Trăng
      • 1.3.1.1 Thời kì phong kiến
      • 1.3.1.2 Thời kì Pháp chiếm đóng Việt Nam
      • 1.3.1.3 Thời kì đất nước sau ngày thống nhất
    • 1.3.2 Tổng quan về địa lí, kinh tế, xã hội, dân cư
    • 1.3.3 Đặc điểm về ngôn ngữ và văn hóa
      • 1.3.3.1 Về ngôn ngữ
      • 1.3.3.2 Về văn hóa
  • 1.4. KẾT QUẢ THU THẬP VÀ PHÂN LOẠI ĐỊA DANH Ở TỈNH SÓC TRĂNG
• CHƯƠNG 2: NGÔN NGỮ NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH Ở TỈNH SÓC TRĂNG
  • 2.1 PHẢN ÁNH QUÁ TRÌNH LAO ĐỘNG SẢN XUẤT
    • 2.1.1 Tên các làng nghề
    • 2.1.2 Tên của các loài động vật thực vật
    • 2.1.3 Tên các hiện tượng, màu sắc tự nhiên
  • 2.2 PHẢN ÁNH TÂM LÍ VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT
    • 2.2.1 Ước vọng bình an, thịnh vượng, giàu có
    • 2.2.2 Ước vọng đổi đời, cuộc sống tươi đẹp
    • 2.2.3 Tâm lí thích dùng số thứ tự và vị trí đi cùng địa danh
• CHƯƠNG 3: PHONG TỤC TẬP QUÁN, TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO CỦA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH Ở TỈNH SÓC TRĂNG
  • 3.1. PHONG TỤC, TẬP QUÁN CỦA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH
    • 3.1.1 Phong tục của người Việt qua địa danh
    • 3.1.2 Tập quán của người Việt qua địa danh
      • 3.1.2.1 Tập quán về hoạt động sản xuất
      • 3.1.2.2 Tập quán về việc lựa chọn nơi cư trú, di chuyển và tổ chức xã hội
  • 3.2. TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO CỦA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH
    • 3.2.1. Tín ngưỡng của người Việt thể hiện qua địa danh
      • 3.2.1.1. Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên
      • 3.2.1.2. Tín ngưỡng sùng bái con người
    • 3.2.2. Tôn giáo của người Việt thể hiện qua địa danh
      • 3.2.2.1. Về Phật giáo
      • 3.2.2.1. Về Công giáo, Tin Lành
• CHƯƠNG 4: Ý THỨC TỘC NGƯỜI VÀ QUÁ TRÌNH GIAO LƯU VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH Ở TỈNH SÓC TRĂNG
  • 4.1. GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH
    • 4.1.1. Ý thức người Việt qua huyền thoại, truyền thuyết địa danh
    • 4.1.2. Ý thức tộc người về người anh hùng, các sự kiện lịch sử
  • 4.2. GIAO LƯU, TIẾP BIẾN VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT QUA ĐỊA DANH
    • 4.2.1. Giao lưu, tiếp biến văn hóa người Việt, Hoa, Khmer qua địa danh
    • 4.2.2. Giao lưu, tiếp biến văn hóa người Việt với các dân tộc khác qua địa danh
      • 4.2.2.1 Giao lưu Việt – Hoa
      • 4.2.2.2 Giao lưu Việt – Pháp