Tên luận án:
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Ngành:
Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Địa lý
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tập trung nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) trong dạy học Địa lý ở trường trung học phổ thông (THPT) nhằm đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng giáo dục. Đề tài xuất phát từ thực tiễn phát triển nhanh chóng của CNTT&TT và những thách thức giáo viên đang gặp phải khi khai thác các phần mềm tin học để xây dựng bài giảng điện tử, cũng như thiếu tài liệu lý luận và hướng dẫn phù hợp.
Mục đích nghiên cứu là phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và phát triển năng lực học sinh thông qua việc ứng dụng CNTT&TT vào dạy học Địa lý. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, xác định các yêu cầu, nguyên tắc, quy trình xây dựng bài giảng điện tử (BGĐT) và tổ chức dạy học Địa lý THPT với sự hỗ trợ của CNTT&TT. Một trong những đóng góp quan trọng là việc xây dựng và hướng dẫn sử dụng website "http://dayvahocdialy.net” như một công cụ hỗ trợ.
Luận án đã trình bày tổng quan về các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến ứng dụng CNTT&TT trong giáo dục, đặc biệt là trong dạy học Địa lý. Đề tài cũng giới thiệu chi tiết các phần mềm tin học như Microsoft Word, Excel, PowerPoint, Violet, iMindMap, MapInfo, Encarta và cách khai thác Internet để thiết kế BGĐT và tổ chức dạy học hiệu quả. Đồng thời, luận án phân tích đặc điểm chương trình Địa lý THPT, tâm sinh lý và khả năng nhận thức của học sinh, cùng tình hình ứng dụng CNTT&TT trong dạy học Địa lý tại các trường THPT ở Đồng bằng sông Cửu Long.
Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại 06 trường THPT ở các tỉnh An Giang, Bến Tre, Cần Thơ và Kiên Giang với 03 BGĐT được chọn lọc. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh tính hiệu quả và khả thi của việc ứng dụng CNTT&TT trong xây dựng BGĐT và tổ chức dạy học Địa lý. Học sinh ở nhóm thực nghiệm cho thấy thái độ học tập tích cực hơn, tham gia hoạt động nhóm nhiều hơn và đạt kết quả học tập tốt hơn so với nhóm đối chứng. BGĐT được đánh giá là giúp nội dung bài giảng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, với các tư liệu (bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh) được cập nhật, tạo hứng thú cho học sinh.
Từ những kết quả này, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học Địa lý bằng CNTT&TT, bao gồm việc bồi dưỡng năng lực tin học cho giáo viên, trang bị cơ sở vật chất, và tổ chức các hoạt động chuyên môn hỗ trợ. Luận án khẳng định việc kết hợp hợp lý các phương tiện hiện đại với phương pháp truyền thống là lựa chọn khả thi và hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học.
Mục lục chi tiết:
- 1. Lý do chọn đề tài
- 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục đích nghiên cứu.
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Giả thuyết khoa học
- 5. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
- 5.1. Trên thế giới
- 5.2. Những tài liệu và công trình nghiên cứu trong nước
- 6. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
- 6.1. Quan điểm nghiên cứu
- 6.2. Các phương pháp nghiên cứu
- 7. Những đóng góp của đề tài
- 8. Cấu trúc của đề tài
- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc ứng dụng CNTT&TT trong dạy học địa lý ở trường THPT.
- 1.1. Những vấn đề chung về đổi mới phương pháp dạy học
- 1.1.1. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
- 1.1.1.1. Định hướng đổi mới
- 1.1.1.2. Mục đích, yêu cầu của đổi mới PPDH
- 1.1.1.3. Phương pháp dạy học địa lý theo hướng tích cực
- 1.1.1.4. Tăng cường sử dụng phương tiện, thiết bị góp phần đổi mới PPDH
- 1.1.2. Xu thế ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục
- 1.1.3. Vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông
- 1.1.3.1. Các khái niệm cơ bản về công nghệ thông tin và truyền thông
- 1.1.3.2. Đối với giáo dục
- 1.1.3.3. Vai trò công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học
- 1.1.3.4. Sử dụng máy vi tính trong dạy học
- 1.1.3.5. Các khái niệm trong ứng dụng CNTT&TT
- 1.1.3.6. Những yêu cầu về kiến thức, kỹ năng CNTT&TT
- 1.2. Đặc điểm, nội dung chương trình địa lý cấp THPT
- 1.3. Đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức của học sinh THPT
- 1.4. Tình hình ứng dụng CNTT&TT trong dạy học địa lý ở trường THPT
- Chương 2: Ứng dụng CNTT&TT để xây dựng BGĐT và website hỗ trợ dạy học địa lý ở trường THPT.
- 2.1. Những nguyên tắc, yêu cầu và quy trình xây dựng bài giảng điện tử
- 2.1.1. Những đặc trưng của bài giảng điện tử địa lý
- 2.1.2. Những nguyên tắc khi xây dựng bài giảng điện tử
- 2.1.3. Những yêu cầu chung khi xây dựng và sử dụng bài giảng điện tử
- 2.1.4. Quy trình thiết kế bài giảng điện tử
- 2.2. Giới thiệu một số phần mềm sử dụng trong dạy học địa lý THPT
- 2.2.1. Sử dụng Microsoft Word 2010 trong soạn giáo án
- 2.2.2. Sử dụng Microsoft Excel 2010 để xây dựng các biểu đồ
- 2.2.3. Sử dụng Microsoft PowerPoint 2010 để thiết kế bài học địa lý
- 2.2.4. Sử dụng phần mềm Violet để thiết kế câu hỏi trắc nghiệm
- 2.2.5. Sử dụng iMindMap để thiết kế sơ đồ tư duy trong dạy học địa lý
- 2.2.5.1. Vai trò của sơ đồ tư duy trong dạy học
- 2.2.5.2. Thiết kế sơ đồ tư duy trong dạy học địa lý
- 2.2.5.3. Thiết kế sơ đồ tư duy trong dạy học địa lý
- 2.2.5.4. Tổ chức dạy học với sơ đồ tư duy
- 2.2.6. Biên tập các đoạn Video clip và ghi âm trên Window Movie Maker
- 2.2.7. Sử dụng phần mềm MapInfo để xây dựng bản đồ giáo khoa địa lý
- 2.2.8. Khai thác tư liệu từ Encarta Reference Library
- 2.2.9. Khai thác thông tin trên Internet
- 2.3. Ứng dụng CNTT&TT để xây dựng BGĐT và tổ chức dạy học ở trường THPT
- 2.3.1. Xây dựng GAĐT và tổ chức dạy học địa lý lớp 10 THPT
- 2.3.2. Xây dựng GAĐT và tổ chức dạy học địa lý lớp 11 THPT
- 2.3.3. Xây dựng GAĐT và tổ chức dạy học địa lý lớp 12 THPT
- 2.4. Xây dựng và hướng dẫn sử dụng trang web http://dayvahocdialy.net"
- 2.4.1. Giới thiệu nội dung
- 2.4.2. Hướng dẫn sử dụng
- 2.4.2.1. Sử dụng website hỗ trợ dạy học địa lý THPT
- 2.4.2.2. Hướng dẫn khai thác, chia sẻ tài nguyên
- 2.4.2.3. Hướng dẫn gửi thông tin, phản hồi, trao đổi
- Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.
- 3.1. Mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
- 3.1.1. Mục đích thực nghiệm
- 3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm
- 3.1.3. Nhiệm vụ thực nghiệm
- 3.2. Nội dung thực nghiệm
- 3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- 3.4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
- 3.4.1. Thời gian thực nghiệm
- 3.4.2. Chọn trường, lớp và GV dạy thực nghiệm
- 3.5. Quy trình thực nghiệm
- 3.6. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm
- 3.6.1. Kết quả thực nghiệm bài số 1
- 3.6.2. Kết quả thực nghiệm bài số 2
- 3.6.3. Kết quả thực nghiệm bài số 3
- 3.7. Nhận xét kết quả thực nghiệm
- 3.7.1. Nhận xét về mặt định tính
- 3.7.2. Nhận xét về mặt định lượng
- 3.7.3. Kết luận sau thực nghiệm
- 3.8. Khảo sát ý kiến của GV, HS về trang web “Dạy và học địa lý THPT”.
- 3.8.1. Mục đích khảo sát
- 3.8.2. Đối tượng, hình thức khảo sát
- 3.8.3. Tổng hợp và nhận xét kết quả khảo sát
- KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ