Luận án Từ ngữ Công giáo trong các bản kinh nguyện của các Giáo phận Dòng tại Việt Nam

Tên luận án:

TỪ NGỮ CÔNG GIÁO TRONG CÁC BẢN KINH NGUYỆN CỦA CÁC GIÁO PHẬN DÒNG TẠI VIỆT NAM

Ngành:

Ngôn ngữ Việt Nam (Mã số: 9.22.01.02)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Từ ngữ Công giáo trong các bản kinh nguyện của các Giáo phận Dòng tại Việt Nam" của Vũ Văn Khương tập trung nghiên cứu lớp từ ngữ Công giáo (CG) trong các bản kinh nguyện của các Giáo phận Dòng tại Việt Nam. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng Công giáo đã có những đóng góp đáng kể cho tiếng Việt, đặc biệt là chữ Quốc ngữ, nhưng từ ngữ Công giáo lại chưa được nghiên cứu sâu rộng. Các bản kinh nguyện được chọn làm ngữ liệu vì chúng phản ánh đầy đủ đặc trưng của từ ngữ CG tiếng Việt, góp phần làm rõ, chuẩn hóa và xây dựng tập ngữ vựng CG.

Mục đích chính của luận án là xác định và làm rõ lớp từ ngữ CG trong ngữ liệu, thông qua việc tổng quan tình hình, xác lập cơ sở lý luận, phân loại và mô tả đặc điểm ngôn ngữ, cũng như tìm hiểu hoạt động của chúng trong văn học Việt Nam. Luận án sử dụng phương pháp khảo sát văn bản và miêu tả ngôn ngữ học trên 9 bản kinh nguyện từ 5 giáo phận Dòng tại Việt Nam, có niên đại từ năm 1865 đến 2010.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các từ ngữ CG được hình thành chủ yếu qua hai con đường: vay mượn (chiếm khoảng 78%) và tự tạo từ ngữ mới. Các từ ngữ vay mượn có nguồn gốc sâu xa từ tiếng Do Thái, Hy Lạp, La Tinh, và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ tiếng Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha. Tỷ lệ từ Hán Việt trong từ ngữ CG (23%) thấp hơn đáng kể so với Phật giáo và tiếng Việt nói chung, do lịch sử truyền giáo độc lập tại Việt Nam. Về cấu trúc, từ ngữ CG chủ yếu là từ ghép (77,74%), theo các phương thức cấu tạo từ tiếng Việt, và phần lớn là danh từ (trên 73%), phản ánh tính khái niệm của giáo lý. Từ đơn gốc Ấn Âu chiếm tỷ lệ cao nhất (50,52%), trong khi từ ghép thuần Việt cũng chiếm tỷ lệ đáng kể (trên 48%). Về ngữ nghĩa, luận án xác định 8 đặc trưng định danh và 5 phạm trù ngữ nghĩa, trong đó từ ngữ liên quan đến phụng vụ và đạo đức bình dân chiếm nhiều nhất (40,64%).

Luận án cũng phân tích quá trình Việt hóa từ ngữ CG vay mượn (về ngữ âm và ngữ nghĩa) và sự "phi biệt ngữ hóa" của chúng, thể hiện qua sự tham gia vào tiếng Việt toàn dân trong văn học dân gian và văn học viết. Điều này cho thấy cộng đồng Công giáo tại Việt Nam là một cộng đồng mở, hội nhập sâu rộng vào văn hóa Việt.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài nghiên cứu
• Chương 2: Con đường hình thành từ ngữ CG trong các bản kinh nguyện của các Giáo phận Dòng tại VN
• Chương 3: Đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của các từ ngữ CG trong các bản kinh nguyện của các Giáo phận Dòng tại Việt Nam
• Chương 4: Từ ngữ CG trong đời sống tiếng Việt