Luận án Tự chủ tài chính Vườn Quốc gia tại Việt Nam

Tên luận án:

TỰ CHỦ TÀI CHÍNH VƯỜN QUỐC GIA TẠI VIỆT NAM

Ngành:

Kinh tế Nông nghiệp

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Tự chủ tài chính Vườn quốc gia tại Việt Nam" của Nguyễn Thị Hồng Thanh nghiên cứu khả năng kiểm soát các quyết định tài chính và nguồn lực của các Vườn quốc gia (VQG) tại Việt Nam mà không có sự can thiệp đáng kể từ bên ngoài. Nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các VQG, dù là đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL) thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), vẫn phụ thuộc lớn vào ngân sách nhà nước (NSNN) và đối mặt với thách thức về nguồn lực tài chính bền vững. Hơn 80% VQG trực thuộc Bộ NN&PTNT chưa đảm bảo chi thường xuyên, trong khi đặc thù quản lý tài sản công (rừng, đất rừng, hệ sinh thái) và khó khăn trong xây dựng định mức chi, định giá dịch vụ công thiết yếu tạo rào cản lớn cho việc thực hiện tự chủ tài chính (TCTC).

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá thực trạng TCTC của 06 VQG trực thuộc Bộ NN&PTNT (Ba Vì, Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã, Yokdon, Cát Tiên), từ đó đề xuất giải pháp đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao khả năng tự chủ tài chính bền vững cho các VQG này. Các mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về TCTC, đánh giá thực trạng, phân tích những bất cập trong cơ chế TCTC hiện nay và xác định nguyên nhân, cũng như đề xuất cơ chế TCTC phù hợp với đặc thù của các VQG. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh tự chủ về huy động, phân bổ và sử dụng nguồn tài chính của 06 VQG trên trong giai đoạn 2018-2022.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mức độ TCTC của các VQG chưa ổn định và còn thấp, nhiều VQG phụ thuộc hoàn toàn vào NSNN. Nguồn thu ngoài NSNN từ hoạt động du lịch sinh thái, cho thuê môi trường rừng (MTR), viện trợ, tài trợ, chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) còn thiếu bền vững và chưa được khai thác tối đa tiềm năng. Cơ cấu chi tiêu thường xuyên chủ yếu dành cho lương và bộ máy, trong khi chi cho hoạt động chuyên môn và bảo tồn đa dạng sinh học còn rất hạn chế. Các cơ chế chính sách hiện hành còn rào cản, thiếu đồng bộ, định mức kinh tế kỹ thuật chưa phù hợp, và năng lực quản lý tài chính tại các VQG còn hạn chế.

Từ đó, luận án đề xuất định hướng tăng cường TCTC, giảm phụ thuộc NSNN, huy động đóng góp xã hội và trao quyền tự chủ lớn hơn cho VQG. Các giải pháp cụ thể bao gồm: Chính phủ tháo gỡ vướng mắc chính sách; Bộ NN&PTNT rà soát, xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật, tăng cường phối hợp liên ngành, hoàn thiện chính sách chi trả DVMTR. Đặc biệt, cần đảm bảo NSNN vẫn là nguồn chủ đạo, có dòng ngân sách riêng cho bảo tồn, đồng thời gia tăng nguồn tài chính ngoài NSNN thông qua tối đa hóa hiệu quả kinh doanh du lịch sinh thái, điều chỉnh phí/giá dịch vụ, thu hút tài trợ và khai thác tiềm năng DVMTR một cách bền vững, đảm bảo các mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học.