NGHIÊN CỨU NHÂN TỐ LIÊN KẾT CÁC ĐỊA PHƯƠNG TRONG VÙNG Ở VIỆT NAM: TRƯỜNG HỢP VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Quản lý kinh tế
Luận án "Nghiên cứu nhân tố liên kết các địa phương trong vùng ở Việt Nam: Trường hợp vùng Đồng bằng sông Cửu Long" tập trung giải quyết vấn đề liên kết vùng (LKV) và liên kết các chính quyền địa phương (LKCQĐP) nội vùng còn lỏng lẻo, chưa hiệu quả tại Việt Nam. Tình trạng này gây ra các hệ lụy đáng kể như lãng phí trong đầu tư công, năng lực cạnh tranh quốc gia và vùng còn thấp, cùng với tình trạng cạnh tranh "xuống đáy". Đề tài nhấn mạnh sự thiếu hụt các nghiên cứu sâu về mặt lý luận và thực tiễn liên quan đến các nhân tố ảnh hưởng đến LKCQĐP, đặc biệt là liên kết tự nguyện giữa các chính quyền địa phương.
Mục đích chính của luận án là xác định các giải pháp toàn diện nhằm thúc đẩy các nhân tố tích cực và khắc phục các nhân tố tiêu cực trong LKCQĐP nội vùng, từ đó góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững của Việt Nam nói chung và vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói riêng. Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa khung lý luận về các nhân tố LKCQĐP trong vùng, xây dựng khung lý thuyết phân tích dựa trên lý thuyết chi phí giao dịch, khuyến khích và phân cấp, đồng thời rút ra 8 bài học kinh nghiệm quý báu từ các quốc gia trên thế giới. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp đánh giá khách quan về thực trạng các nhân tố LKCQĐP tại vùng ĐBSCL, xác định các nguyên nhân cản trở và đề xuất hệ thống giải pháp, kiến nghị cụ thể cho giai đoạn đến năm 2035.
Các phát hiện chính cho thấy thực trạng LKCQĐP ở Việt Nam còn mang nặng tính phong trào, hình thức, với chất lượng liên kết chưa đạt như kỳ vọng. Tại ĐBSCL, mặc dù có những kết quả tích cực, hoạt động liên kết vẫn diễn ra chậm chạp, đối mặt với rào cản từ chi phí giám sát, tăng cường thực thi, chi phí hoạt động của bộ máy vùng và hạn chế trong quy định pháp lý. Các nguyên nhân cản trở chính bao gồm: cơ chế phân công nhiệm vụ hành chính, vai trò điều phối của cấp Trung ương chưa mạnh mẽ, tư duy phân bổ nguồn lực "đồng đều", tư duy "nhiệm kỳ" và "lợi ích cục bộ địa phương", thực thi pháp luật yếu kém và cách phân vùng kinh tế-xã hội chưa thực sự khoa học. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp chiến lược, bao gồm: thay đổi tư duy của các cấp chính quyền địa phương về liên kết vùng, đảm bảo nuôi dưỡng lòng tin và sự hợp tác bền vững, hoàn thiện các quy định pháp lý và kỷ luật thực hiện, cũng như kiện toàn bộ máy vùng với đủ thẩm quyền và năng lực. Các giải pháp này được xây dựng dựa trên quan điểm thúc đẩy liên kết kinh tế vùng, cơ chế khuyến khích từ bên ngoài, và sự cần thiết của bộ máy điều phối có thực quyền. Luận án cũng thừa nhận giới hạn khi chỉ tập trung vào ba nhân tố chính và đối tượng cán bộ công chức, gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo về các nhân tố văn hóa, chính trị và các đối tượng khác.