PHÂN TÍCH TIỀM NĂNG CÁC NGUỒN NƯỚC CẤP PHỤC VỤ LỰA CHỌN QUY HOẠCH CHIẾN LƯỢC AN TOÀN CẤP NƯỚC ĐÔ THỊ VÙNG VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG – TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU THÀNH PHỐ SÓC TRĂNG
Môi trường Đất – Nước
Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích tiềm năng các nguồn nước cấp nhằm phục vụ lựa chọn quy hoạch chiến lược an toàn cấp nước đô thị tại vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, với trường hợp nghiên cứu điển hình là thành phố Sóc Trăng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng, đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh chóng, các đô thị ven biển ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng về an toàn cấp nước, bao gồm suy giảm nước ngầm, xâm nhập mặn và ô nhiễm nước mặt. Các quy hoạch cấp nước truyền thống thường thiếu tính linh hoạt và khả năng thích nghi trước các kịch bản bất lợi.
Đề tài đề xuất một khung đánh giá và thiết lập kế hoạch cấp nước thích nghi biến đổi khí hậu (CRWSF) cho vùng ven biển ĐBSCL, dựa trên cách tiếp cận khai thác tổng hợp các nguồn nước. Khung CRWSF này tích hợp ba phương pháp chính: ngưỡng thích ứng tới hạn (adaptation tipping points), phân tích tiến hóa phương án (real option analysis) và đánh giá lộ trình thích ứng (adaptation pathways), nhằm tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống cấp nước.
Qua nghiên cứu thí điểm tại thành phố Sóc Trăng, luận án chỉ ra rằng tiềm năng khai thác nước dưới đất đang sụt giảm đáng kể (34,42%/5 năm), trong khi việc khai thác nước mặt tiềm ẩn rủi ro không ổn định do xâm nhập mặn. Nước mưa được xác định là nguồn bổ sung quan trọng, có thể giảm nhu cầu cấp nước sạch khoảng 7.836-8.464 m³/ngày trong mùa mưa với thể tích bể chứa tối ưu 1-2 m³. Nước lợ cũng có tiềm năng khai thác thông qua công nghệ khử mặn. Nhu cầu cấp nước của Sóc Trăng dự kiến sẽ tăng mạnh, tuy nhiên có thể giảm 35% nếu áp dụng các biện pháp tiết kiệm nước.
Nghiên cứu cũng xác định các ngưỡng thích ứng tới hạn cho kế hoạch cấp nước hiện có và các phương án đề xuất, cho thấy kế hoạch hiện tại chỉ phù hợp trong điều kiện xâm nhập mặn bình thường. Luận án đã phân tích giá trị kinh tế của các phương án cấp nước dài hạn như xây dựng nhà máy nước mặt tập trung, khai thác nguồn nước sạch từ nhà máy cấp nước vùng, khai thác nước lợ kết hợp quản lý nhu cầu, và xây dựng hồ chứa nước thô. Đặc biệt, phương án hồ chứa nước thô cho thấy giá trị NPV cao nhất về lâu dài nhưng đòi hỏi chi phí đầu tư lớn và thời gian chuẩn bị dài. Kết quả nghiên cứu góp phần hỗ trợ công tác quy hoạch cấp nước, nâng cao khả năng tiếp cận nước sạch và đảm bảo phát triển bền vững cho các đô thị ven biển ĐBSCL.