TỔ CHỨC BỘ MÁY NGÀNH HẢI QUAN TRONG BỐI CẢNH MỚI
Quản lý công
Luận án này tập trung nghiên cứu tổ chức bộ máy ngành Hải quan Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ. Ngành Hải quan được xác định là đặc thù, đóng vai trò thiết yếu trong hệ thống kinh tế quốc gia, đảm bảo thu ngân sách nhà nước, chống buôn lậu và gian lận thương mại, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại và giao thương quốc tế. Trong bối cảnh mới với sự phát triển của Cách mạng Công nghiệp 4.0, ngành Hải quan Việt Nam đã thực thi nhiều chủ trương, chính sách để hoàn thiện cơ cấu tổ chức bộ máy.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, thực tế vẫn còn tồn tại một số hạn chế về tổ chức bộ máy chưa thực sự tinh gọn, nhân lực còn hạn chế về ngoại ngữ, tin học và nghiệp vụ, cũng như chính sách đào tạo, bồi dưỡng chưa theo kịp sự phát triển hiện đại hóa và chuyển đổi số. Mục đích nghiên cứu của luận án là xác lập luận cứ khoa học và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức bộ máy ngành Hải quan Việt Nam, đáp ứng yêu cầu mới của phát triển kinh tế - xã hội.
Luận án đã hệ thống hóa lý luận về tổ chức bộ máy ngành hải quan, xác định các nhân tố ảnh hưởng và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế từ một số quốc gia (Pháp, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan) để rút ra bài học cho Việt Nam. Dựa trên phân tích thực trạng tổ chức bộ máy ngành Hải quan Việt Nam giai đoạn 2010-2023, luận án đã chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế và các vấn đề đặt ra. Từ đó, tác giả đề xuất quan điểm, phương hướng và mô hình tổ chức bộ máy Hải quan 3 cấp (Hải quan Việt Nam, Hải quan Vùng và Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu) theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối trung gian, không chồng chéo chức năng. Các giải pháp hoàn thiện tập trung vào thể chế pháp lý, tổ chức bộ máy theo vùng và cấp độ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, ứng dụng công nghệ thông tin đồng bộ và hiện đại hóa hoạt động, cùng với việc tăng cường hợp tác quốc tế nhằm xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh.