Luận án Tính mơ hồ trong cấu trúc văn bản Truyện Kiều của Nguyễn Du

Tên luận án:

TÍNH MƠ HỒ TRONG CẤU TRÚC VĂN BẢN TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU

Ngành:

Lí luận văn học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Tính mơ hồ trong cấu trúc văn bản Truyện Kiều của Nguyễn Du" là một công trình nghiên cứu tiên phong, hệ thống về tính mơ hồ như một phạm trù thẩm mỹ trong văn học Việt Nam. Xuất phát từ quan niệm mơ hồ là trạng thái không rõ ràng, bất định, mở ra nhiều ý hiểu trong cùng một ngữ cảnh, luận án khẳng định đây là một phẩm chất thiết yếu trong tư duy nghệ thuật và văn chương, đặc biệt là trong tác phẩm kiệt xuất Truyện Kiều.

Công trình này kế thừa và phát triển lý thuyết về tính mơ hồ của W. Empson, mở rộng phạm vi khái niệm bao gồm cả mơ hồ đa nghĩa, mơ hồ bất định và luôn vận động về nghĩa. Luận án chỉ ra rằng tính mơ hồ được hình thành từ bản chất tư duy nghệ thuật của người nghệ sĩ, đặc trưng của văn bản văn học (ngôn từ không xác định nghĩa, tính bất định của hình tượng, khoảng trống về nghĩa, liên văn bản) và quá trình tiếp nhận của độc giả.

Nghiên cứu tập trung phân tích tính mơ hồ biểu hiện trên các cấp độ cấu trúc văn bản Truyện Kiều. Ở cấp độ ngôn từ, Nguyễn Du sử dụng dày đặc các thủ pháp ngữ âm (điệp phụ âm, từ láy), từ vựng (từ phiếm chỉ "ai", "đâu", ẩn dụ, biểu tượng, từ chỉ thời gian, không gian ước lệ, điển cố) và cú pháp (lược chủ từ, câu hỏi tu từ). Các thủ pháp này tạo nên sự đa bội nghĩa, hàm súc, gợi cảm và khơi gợi nhiều liên tưởng, thể hiện nguyên tắc lấp lửng của ca dao, sự trang nhã của Đường thi, và nguyên tắc lạ hóa, phá vỡ quy phạm. Tính mơ hồ trong ngôn từ Truyện Kiều tạo ra mỹ cảm trò chơi, tô đậm chất duy tình và duy cảm, giúp Nguyễn Du diễn tả những vùng cảm xúc tế vi mà lý tính không chạm tới.

Ở cấp độ hình tượng, luận án chứng minh tính mơ hồ thể hiện qua điểm nhìn người kể chuyện không cố định, giọng điệu kể chuyện biến hóa phức tạp (lưỡng trị, mâu thuẫn). Đặc biệt, tính mơ hồ được thể hiện rõ nét trong việc xây dựng hình tượng nhân vật: các nhân vật là bản thể mâu thuẫn với chính mình và với quan điểm đạo đức xã hội, có tính khả biến cao, luôn thay đổi trong các tình huống nghịch lý và mối quan hệ đa chiều. Điều này tạo nên những nhân vật phức tạp, khó đoán, lưỡng hóa, không ngừng biến đổi, góp phần làm cho Truyện Kiều trở thành tác phẩm đa nghĩa, luôn gây tranh cãi và mời gọi khám phá.

Luận án khẳng định tính mơ hồ là yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị thẩm mỹ, sức hấp dẫn và sự độc đáo của Truyện Kiều, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong tư duy nghệ thuật, tư duy tự sự và quan niệm về con người của Nguyễn Du, đưa tác phẩm tiệm cận với thi pháp văn học hiện đại.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan.
• Chương 2. Những vấn đề về tính mơ hồ trong cấu trúc văn bản văn học nhìn từ lý thuyết của W. Empson.
• Chương 3. Tính mơ hồ trên bình diện ngôn từ Truyện Kiều.
• Chương 4. Tính mơ hồ trên bình diện hình tượng Truyện Kiều.
• Kết luận.
• Thư mục tham khảo.
• Danh mục những công trình đã công bố.