THỰC TRẠNG HÔN NHÂN CỦA NGƯỜI DAO ĐỎ Ở TỈNH CAO BẰNG
Nhân học
Luận án "Thực trạng hôn nhân của người Dao Đỏ ở tỉnh Cao Bằng" của Ngô Thị Phương Thảo là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực hôn nhân của tộc người Dao Đỏ tại một tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam. Đề tài xuất phát từ nhận định văn hóa là thành tố quan trọng cho sự phát triển quốc gia đa dân tộc, đồng thời người Dao Đỏ ở Cao Bằng vẫn bảo lưu nhiều giá trị văn hóa đặc trưng, trong đó có hôn nhân.
Mục đích chính của luận án là làm rõ thực trạng hôn nhân của người Dao Đỏ, phân tích các yếu tố tác động đến sự biến đổi, dự báo xu hướng và đề xuất các kiến nghị, giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa hôn nhân trong bối cảnh hiện nay. Để đạt được mục tiêu này, luận án tập trung tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về hôn nhân, phân tích các quan niệm, nguyên tắc, phong tục, tập quán, nghi lễ hôn nhân hiện hành, đồng thời đánh giá các yếu tố ảnh hưởng và xu hướng biến đổi của hôn nhân, bao gồm cả quan hệ tộc người liên/xuyên biên giới.
Đối tượng nghiên cứu là hôn nhân của người Dao Đỏ hiện nay tại tỉnh Cao Bằng, với phạm vi không gian tập trung vào các xã có đông người Dao Đỏ sinh sống thuộc huyện Hà Quảng và Nguyên Bình, trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2022. Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp các quan điểm của Đảng, Nhà nước về dân tộc, hôn nhân và gia đình, cùng các phương pháp nghiên cứu liên ngành như điền dã dân tộc học, quan sát, phỏng vấn sâu, khảo sát phiếu hỏi và so sánh.
Về đóng góp, đây là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống về thực trạng hôn nhân của người Dao Đỏ ở Cao Bằng, cung cấp những giải pháp và kiến nghị thiết thực cho việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa hôn nhân và xây dựng đời sống văn hóa mới. Về ý nghĩa lý luận, luận án bổ sung nguồn tư liệu phong phú cho ngành Dân tộc học/Nhân học. Về ý nghĩa thực tiễn, luận án cung cấp luận cứ khoa học để cụ thể hóa Luật Hôn nhân và Gia đình, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách và là tài liệu tham khảo giá trị cho nghiên cứu, giảng dạy.
Kết luận của luận án khẳng định hôn nhân của người Dao Đỏ mang đậm nét văn hóa tộc người, thể hiện qua các bước nghi lễ truyền thống như xin lá số, thỏa thuận giữa hai gia đình, ăn hỏi, trao vật làm tin, chọn ngày cưới. Mặc dù chịu tác động của điều kiện kinh tế - xã hội, chính sách nhà nước và giao lưu văn hóa, hôn nhân người Dao Đỏ vẫn duy trì các giá trị truyền thống cốt lõi và có xu hướng biến đổi linh hoạt, giản tiện hơn, đồng thời gia tăng kết hôn với người khác tộc và có xu hướng phục hồi các giá trị tiêu biểu. Luận án cũng chỉ ra những vấn đề còn tồn tại liên quan đến bảo tồn giá trị văn hóa, việc thực thi Luật Hôn nhân và Gia đình, xây dựng nông thôn mới và quan hệ dân tộc vùng biên giới, từ đó đưa ra các khuyến nghị giải pháp cụ thể.