THU HỒI ĐẤT VÀ VAI TRÒ CỦA VỐN CON NGƯỜI ĐỐI VỚI SINH KẾ CỦA HỘ GIA ĐÌNH NÔNG THÔN THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Kinh tế phát triển (Mã số: 62 31 01 05)
Luận án này tập trung nghiên cứu tác động của việc thu hồi đất và vai trò của vốn con người đối với sinh kế của các hộ gia đình nông thôn tại thành phố Cần Thơ. Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong thực trạng gần một triệu hecta đất nông nghiệp đã bị thu hồi và chuyển đổi mục đích sử dụng trong giai đoạn 2001-2010, gây ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của các hộ nông dân, đặc biệt là ở huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ. Nghiên cứu khảo sát hai dự án thu hồi đất diễn ra từ năm 2011 đến 2013 và đánh giá tác động của chúng đến năm 2015.
Mục tiêu chính của luận án bao gồm phân tích sự thay đổi các tài sản sinh kế, đánh giá tác động của việc thu hồi đất đến thu nhập và chi tiêu, và làm rõ vai trò của vốn con người trong việc hình thành các chiến lược sinh kế của các hộ gia đình nông thôn khi bị tổn thương do thu hồi đất. Phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính, dựa trên khung phân tích sinh kế bền vững của DFID, đồng thời bổ sung vai trò trung tâm của vốn con người trong khung này.
Các kết quả chính cho thấy không có sự thay đổi đáng kể về diện tích đất, tổng thu nhập hay chi tiêu của các hộ gia đình trước và sau quá trình thu hồi đất trong giai đoạn 2-4 năm. Tuy nhiên, vốn con người được chứng minh có mối liên hệ mật thiết với chiến lược sinh kế: các hộ có học vấn cao hơn có xu hướng lựa chọn công việc ổn định (công hưởng lương cố định, tự kinh doanh) với thu nhập tốt, trong khi các hộ có học vấn thấp hơn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp hoặc làm thuê. Mặc dù tiền bồi thường đất làm tăng đáng kể vốn tài chính của các hộ bị thu hồi, đặc biệt là ở dự án đường cao tốc, phần lớn số tiền này được sử dụng để bù đắp đất đã mất, xây dựng nhà ở hoặc gửi tiết kiệm, thay vì chuyển đổi nghề nghiệp.
Luận án kết luận rằng người dân bị thu hồi đất gặp nhiều khó khăn trong việc chuyển đổi nghề nghiệp, và sự công bằng trong chính sách bồi thường đất vẫn chưa được đảm bảo. Đất nông nghiệp vẫn giữ vai trò thiết yếu đối với sinh kế nông thôn. Từ đó, đề tài đưa ra các hàm ý chính sách quan trọng, nhấn mạnh sự cần thiết của việc bồi thường công bằng, đảm bảo người dân có cuộc sống tốt hơn, và đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề cho thế hệ trẻ nhằm tạo điều kiện cho quá trình chuyển đổi nghề nghiệp bền vững.