TẠO DÒNG HOA HUỆ (Polianthes tuberosa L.) ĐỘT BIẾN BẰNG TIA GAMMA (60Co) TRONG ĐIỀU KIỆN IN VITRO
Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học (Mã ngành: 62 42 02 01)
Luận án tập trung vào việc tạo dòng hoa huệ (Polianthes tuberosa L.) đột biến bằng tia gamma (60Co) trong điều kiện in vitro, nhằm đáp ứng nhu cầu về giống mới có năng suất và chất lượng cao hơn. Hoa huệ là cây trồng mang lại thu nhập kinh tế quan trọng ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, nhưng các giống hiện tại đang đối mặt với tình trạng thoái hóa, dễ nhiễm sâu bệnh và năng suất giảm do nhân giống truyền thống bằng củ. Đồng thời, việc lai tạo truyền thống gặp nhiều hạn chế do tính bất tương hợp cao.
Nghiên cứu này đặt mục tiêu chung là chọn được các dòng hoa huệ đột biến với số lượng cánh hoa nhiều hơn, kích thước hoa to hơn và có mùi thơm hấp dẫn. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá kỹ thuật nuôi cấy đỉnh sinh trưởng để tạo vật liệu cho chiếu xạ, xác định liều gây chết 50% (LD50) của tia gamma trên mô sẹo và cụm chồi, nhận diện các dạng bất thường về kiểu hình ở cây con giai đoạn thuần dưỡng, và chọn lọc các dòng hoa huệ có đặc tính mong muốn.
Phương pháp nghiên cứu bao gồm nuôi cấy đỉnh sinh trưởng để tạo mô sẹo và cụm chồi, sau đó xử lý bằng các liều tia gamma 60Co khác nhau. Các chỉ tiêu về tỷ lệ tái sinh chồi, tỷ lệ chết, sự sinh trưởng và phát triển của chồi, và các dạng bất thường về hình thái được theo dõi. Các dòng đột biến tiềm năng được trồng ngoài đồng qua hai thế hệ để khảo sát đặc điểm sinh trưởng, ra hoa, hình thái hoa và mùi thơm. Đa dạng di truyền được đánh giá bằng phương pháp ISSR-PCR và giải trình tự vùng ITS để xác định các biến đổi gen.
Kết quả cho thấy môi trường BM bổ sung 1,0 mg/l NAA và 4,0 mg/l BA thích hợp cho tạo mô sẹo và cụm chồi in vitro. LD50 của tia gamma đối với giống hoa huệ đơn là 10,96 ± 2,96 Gy và giống hoa huệ kép là 22,91 ± 4,01 Gy. Luận án đã chọn được hai dòng hoa huệ kép đột biến tiềm năng ở liều chiếu xạ 20 Gy, với đặc điểm hoa to, thơm và số lượng cánh hoa tăng lên 22 và 36 cánh. Quy trình tạo dòng hoa huệ đột biến bằng tia gamma trong điều kiện in vitro đã được xây dựng thành công, mở ra hướng ứng dụng trong sản xuất và thương mại.