Luận án Tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam

Tên luận án:

TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO CỦA VIỆT NAM

Ngành:

Kinh tế quốc tế

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam" tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tận dụng các Hiệp định thương mại tự do (FTA) của Việt Nam. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã tích cực tham gia 17 FTA (trong đó 14 FTA có hiệu lực tính đến tháng 5/2021). Hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam đã có sự tăng trưởng ấn tượng, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 543,9 tỷ USD vào năm 2020, tăng đáng kể so với mức 100 tỷ USD năm 2007.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ FTA. Cụ thể, vào năm 2020, chỉ 33,1% tổng kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường FTA được hưởng ưu đãi thuế quan, thấp hơn nhiều so với các đối tác như Hàn Quốc (trên 60%) hay Nhật Bản (51,2%). Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nghiên cứu sâu hơn để xác định các vướng mắc và đề xuất giải pháp.

Mục đích tổng quát của luận án là đề xuất các giải pháp vĩ mô và vi mô nhằm gia tăng mức độ tận dụng cơ chế ưu đãi từ FTA. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã hệ thống hóa lý luận về FTA và cơ chế ưu đãi, xây dựng khung lý luận về tận dụng cơ chế ưu đãi từ góc độ doanh nghiệp, phân tích thực tiễn tại Việt Nam, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cho Chính phủ và doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ưu đãi thuế quan trong thương mại hàng hóa, phân tích một số FTA điển hình và các ngành hàng xuất khẩu chủ lực (da giày, dệt may, nông thủy sản) trong giai đoạn từ năm 1996 đến 2020, với các giải pháp đề xuất cho giai đoạn 2020-2030.

Luận án đã đóng góp vào lý luận bằng cách hệ thống hóa các vấn đề về tận dụng ưu đãi, chỉ ra và phân tích các yếu tố quan trọng ảnh hưởng, đồng thời xây dựng khung lý luận về mối liên hệ tương quan giữa các nhân tố. Về thực tiễn, luận án đã phân tích thực trạng tận dụng ưu đãi, đo lường và kiểm định mối tương quan giữa sáu nhân tố (rào cản, tiếp xúc quốc tế, nhận thức về sự hữu ích, hỗ trợ của chính phủ, thái độ của lãnh đạo doanh nghiệp, khả năng học hỏi của tổ chức) với mức độ tận dụng. Kết quả cho thấy cả sáu nhân tố đều có ảnh hưởng, giải thích được 66,9% sự biến thiên của mức độ tận dụng. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp và kiến nghị khả thi cho Chính phủ và doanh nghiệp nhằm gia tăng hiệu quả tận dụng cơ chế ưu đãi từ các FTA, đồng thời là tài liệu tham khảo đáng tin cậy.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO CỦA VIỆT NAM

  • 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến đề tài luận án

    • 1.1 Nghiên cứu về các Hiệp định thương mại tự do
    • 1.2 Tình hình nghiên cứu về tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do
    • 1.3 Đánh giá chung về các công trình nghiên cứu đã công bố và khoảng trống nghiên cứu

  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • 4. Phương pháp nghiên cứu

  • 5. Đóng góp của luận án

  • 6. Kết cấu của luận án

• CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VÀ KINH NGHIỆM TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI CỦA HÀN QUỐC

  • 2.1 Những vấn đề cơ bản về các Hiệp định thương mại tự do

    • 2.1.1 Sự hình thành và phát triển của các Hiệp định thương mại tự do
    • 2.1.2 Khái niệm về Hiệp định thương mại tự do
    • 2.1.3 Nội dung cơ bản của các Hiệp định thương mại tự do
    • 2.1.4 Tác động của các Hiệp định thương mại tự do

  • 2.2 Tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do

    • 2.2.1 Khái niệm
      • 2.2.1.1 Ưu đãi trong các Hiệp định thương mại tự do
      • 2.2.1.2 Tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do
    • 2.2.2 Quy trình tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do

  • 2.3 Các nhân tố ảnh hưởng tới tận dụng cơ chế ưu đãi từ các FTA

    • 2.3.1 Nhận thức về sự hữu ích
    • 2.3.2 Tiếp xúc quốc tế
    • 2.3.3 Hỗ trợ của Chính phủ
    • 2.3.4 Thái độ của lãnh đạo doanh nghiệp
    • 2.3.5 Khả năng học hỏi của tổ chức
    • 2.3.6 Rào cản cản trở doanh nghiệp tận dụng ưu đãi

  • 2.4 Kinh nghiệm của Hàn Quốc trong tận dụng cơ chế ưu đãi từ các FTA

• CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO CỦA VIỆT NAM

  • 3.1 Tổng quan về các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam

    • 3.1.1 Tiến trình ký kết các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam
    • 3.1.2 Quy mô và tầm quan trọng của các Hiệp định thương mại tự do đối với Việt Nam
    • 3.1.3 Cam kết về thương mại hàng hóa trong các Hiệp định thương mại tự do

  • 3.2 Hoạt động tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam

    • 3.2.1 Hoạt động của Chính phủ
      • 3.2.1.1 Hoàn thiện khung pháp lý
      • 3.2.1.2 Hỗ trợ về thông tin
    • 3.2.2 Hoạt động của doanh nghiệp
      • 3.2.2.1 Tổ chức sản xuất
      • 3.2.2.2 Thực hiện thủ tục xin chứng nhận xuất xứ ưu đãi

  • 3.3 Kết quả tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam

    • 3.3.1 Thực trạng chung
    • 3.3.2 Theo Hiệp định
    • 3.3.3 Theo thị trường
      • (i) Thị trường Chile (C/O mẫu VC)
      • (ii) Thị trường Australia và New Zealand
      • (iii) Thị trường Ấn Độ (mẫu AI)
      • (iv) Thị trường Hàn Quốc
      • (v) Thị trường ASEAN
      • (vi) Thị trường Trung Quốc (C/O mẫu E)
      • (vii) Thị trường Lào (C/O mẫu S) và thị trường Campuchia (C/O mẫu X)
      • (viii) Thị trường Nhật Bản (C/O mẫu AJ/VJ/CPTPP)
    • 3.3.4 Theo ngành hàng
      • (i) Ngành da giày
      • (ii) Ngành dệt may
      • (iii) Ngành nông, thủy sản
    • 3.3.5 Đánh giá thực trạng tận dụng cơ chế ưu đãi từ các FTA của Việt Nam
      • 3.3.5.1 Thành công
      • 3.3.5.2 Hạn chế

  • 3.4 Nghiên cứu định lượng về các nhân tố tác động tới tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do

    • 3.4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp
    • 3.4.2 Xử lý dữ liệu
    • 3.4.3 Phân tích thống kê mô tả
    • 3.4.4 Kiểm định thang đo
    • 3.4.5 Phân tích hệ số tương quan Pearson
    • 3.4.6 Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến
    • 3.4.7 Kiểm định sự khác biệt của các biến định tính
    • 3.4.8 Thảo luận kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do

• CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP GIA TĂNG TẬN DỤNG CƠ CHẾ ƯU ĐÃI TỪ CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO CỦA VIỆT NAM

  • 4.1 Cơ hội và thách thức đối với Việt Nam khi thực thi các FTA

    • 4.1.1 Cơ hội
    • 4.1.2 Thách thức

  • 4.2 Định hướng tận dụng ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do của Việt Nam

    • 4.2.1 Thực hiện thành công các mục tiêu xuất nhập khẩu
    • 4.2.2 Phương hướng tận dụng ưu đãi
    • 4.2.3 Chương trình hành động để tận dụng cơ chế ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do

  • 4.3 Kiến nghị và giải pháp

    • 4.3.1 Kiến nghị đối với Chính phủ
      • 4.3.1.1 Cải cách công tác đàm phán, ký kết và thực thi các Hiệp định thương mại tự do
      • 4.3.1.2 Tăng cường cung cấp thông tin
      • 4.3.1.3 Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại
      • 4.3.1.4 Phát triển công nghiệp hỗ trợ
      • 4.3.1.5 Tạo thuận lợi thương mại
    • 4.3.2 Khuyến nghị với các Hiệp hội ngành hàng và tổ chức doanh nghiệp
    • 4.3.3 Giải pháp về phía doanh nghiệp
      • 4.3.3.1 Tăng cường quan hệ đối tác
      • 4.2.2.2 Tăng cường nhận thức và nâng cao khả năng học hỏi
      • 4.2.2.3 Tổ chức sản xuất tận dụng ưu đãi
        • Chuyển hướng nguồn cung nguyên phụ liệu
        • Đổi mới hoạt động sản xuất kinh doanh
        • Giải pháp khác

  • KẾT LUẬN

    • 1. Những kết quả chính đã đạt được

    • 2. Hạn chế của luận án và đề xuất hướng nghiên cứu trong tương lai