SỬ DỤNG DI SẢN VĂN HOÁ TẠI ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM (TỪ NGUYÊN THUỶ ĐẾN GIỮA THẾ KỶ XIX) Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH THANH HOÁ
Lí luận & phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử
Luận án giải quyết vấn đề nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử (DHLS) ở trường phổ thông, đặc biệt là việc kích thích hứng thú học tập và học tập tích cực, sáng tạo của học sinh (HS). Trong bối cảnh thực tiễn DHLS còn nhiều hạn chế, việc khai thác Di sản văn hóa (DSVH) được coi là nguồn tư liệu quý giá. Tỉnh Thanh Hóa, với truyền thống lịch sử - văn hóa lâu đời và hệ thống DSVH phong phú, đặc biệt trong giai đoạn từ nguyên thủy đến giữa thế kỷ XIX (phần lịch sử Việt Nam lớp 10 THPT), có tiềm năng lớn để vận dụng DSVH vào DHLS. Tuy nhiên, qua khảo sát sơ bộ, việc lựa chọn và sử dụng DSVH tại địa phương của giáo viên (GV) vẫn còn lúng túng, chưa hiệu quả.
Mục tiêu của luận án là khẳng định tầm quan trọng của DSVH trong DHLS ở trường phổ thông, xác định những nội dung DSVH tiêu biểu tại địa phương có thể sử dụng, và đề xuất các hình thức, biện pháp sử dụng nhằm nâng cao chất lượng DHLS lớp 10 tại các trường THPT tỉnh Thanh Hóa. Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, và quan điểm của Đảng về giáo dục, sử dụng các nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết, thực tiễn (điều tra, khảo sát, thực nghiệm sư phạm) và toán học thống kê.
Kết quả nghiên cứu đã khẳng định vai trò, ý nghĩa của DSVH, đặc biệt là DSVH tại địa phương, trong DHLS. Luận án phác họa bức tranh thực tiễn việc sử dụng DSVH, lựa chọn được hệ thống và nội dung DSVH phù hợp để sử dụng trong DH phần lịch sử Việt Nam (từ nguyên thủy đến giữa TK XIX) THPT. Đồng thời, xác định các yêu cầu và đề xuất nhiều hình thức, biện pháp sử dụng DSVH hiệu quả, bao gồm: sử dụng tài liệu DSVH trong bài học nội khoá trên lớp, tổ chức bài học lịch sử nội khoá tại di sản văn hóa, sử dụng DSVH trong tổ chức dạy học bài lịch sử địa phương, và trong các hoạt động ngoại khoá (trải nghiệm tại di sản, sưu tầm tài liệu, thi tìm hiểu, dạ hội lịch sử, chăm sóc/bảo vệ di sản), cũng như sử dụng DSVH để nêu vấn đề, tạo biểu tượng lịch sử, hình thành kiến thức mới, đánh giá sự kiện lịch sử và ra bài tập rèn luyện năng lực tự học. Kết quả thực nghiệm sư phạm đã kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của các hình thức, biện pháp đề xuất, góp phần đổi mới phương pháp DH, nâng cao chất lượng DHLS và phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của HS.