QUYỀN TIẾP CẬN THÔNG TIN TRONG TỐ TỤNG HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM
Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Luận án nghiên cứu về quyền tiếp cận thông tin trong tố tụng hành chính ở Việt Nam, một vấn đề cấp thiết nhằm bảo đảm sự tôn nghiêm của pháp luật, quyền con người, quyền công dân và công bằng xã hội. Thực tiễn cho thấy, việc thực hiện quyền này còn nhiều vướng mắc, bất cập do công khai và cung cấp thông tin chưa đầy đủ, người dân khó tiếp cận, cùng với hệ thống pháp luật chưa thống nhất và thiếu quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý.
Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích toàn diện lý luận và thực trạng quy định pháp luật, thực tiễn bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong tố tụng hành chính, từ đó đề xuất các giải pháp. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm làm sáng tỏ khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, các điều kiện và thiết chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin; đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn; và đề xuất các định hướng, giải pháp cụ thể. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quyền tiếp cận thông tin của cá nhân khởi kiện trong tố tụng hành chính tại Việt Nam, từ năm 2015 đến nay, khi Luật Tố tụng hành chính 2015 và Luật Tiếp cận thông tin 2016 được ban hành. Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, kết hợp với các quan điểm về quyền con người, quản trị tốt và nhà nước pháp quyền, cùng các phương pháp nghiên cứu liên ngành, lịch sử, phân tích, so sánh, tổng hợp, quy nạp, diễn giải.
Kết quả nghiên cứu đã làm rõ nội hàm khái niệm, vị trí, vai trò, nội dung và các điều kiện bảo đảm quyền tiếp cận thông tin trong tố tụng hành chính. Luận án đánh giá toàn diện thực trạng, chỉ ra những kết quả đạt được như pháp luật đã ghi nhận quyền, các kênh tiếp cận được mở rộng, vai trò của Tòa án và các tổ chức bổ trợ tư pháp được phát huy. Tuy nhiên, cũng chỉ ra những hạn chế, vướng mắc như hệ thống pháp luật chưa thống nhất, thiếu quy định cụ thể về quy trình, thủ tục, trách nhiệm cung cấp thông tin và chế tài xử phạt; thực tiễn cho thấy việc cung cấp thông tin chưa chủ động, thiếu minh bạch, và nhận thức của người dân còn hạn chế. Từ đó, luận án đề xuất các phương hướng và giải pháp như nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp luật (phân định rõ phạm vi thông tin, bổ sung trình tự, thủ tục, chế tài), và nâng cao năng lực của các thiết chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin (Tòa án, Viện kiểm sát, tổ chức bổ trợ tư pháp) thông qua đổi mới tổ chức, nghiệp vụ và ứng dụng công nghệ thông tin. Luận án có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, góp phần xây dựng Nhà nước “của dân, do dân, vì dân”.