Luận án Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long

Tên luận án:

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Ngành:

Quản lý giáo dục

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung nghiên cứu và quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên (KHTN) theo định hướng giáo dục STEM tại các trường trung học cơ sở (THCS) thuộc khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và yêu cầu đổi mới giáo dục theo Chương trình GDPT 2018, việc triển khai giáo dục STEM và hoạt động trải nghiệm được xem là cấp bách nhằm phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng của học sinh (HS), định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy quản lý hoạt động này còn nhiều hạn chế, bất cập.

Mục đích của nghiên cứu là đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn KHTN theo định hướng giáo dục STEM nhằm góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho HS. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ chính: nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động trải nghiệm và quản lý hoạt động trải nghiệm môn KHTN theo định hướng STEM; đánh giá thực trạng quản lý hoạt động này ở các trường THCS khu vực ĐBSCL; đề xuất các biện pháp quản lý; và khảo nghiệm, thử nghiệm các biện pháp đề xuất. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở hoạt động trải nghiệm bậc THCS trong khuôn khổ chương trình GDPT 2018, khảo sát đối tượng là cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV), nhân viên, HS tại các trường THCS khu vực ĐBSCL trong ba năm học 2021-2024.

Luận án đã xây dựng cơ sở lý luận và kiến thức tổng quan về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn KHTN theo định hướng STEM, đồng thời chỉ ra thực trạng và đề xuất 06 biện pháp quản lý bao gồm: nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của quản lý; đổi mới lập kế hoạch; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng; thiết lập mô hình phát triển cơ sở vật chất; xây dựng mô hình bộ máy tổ chức; và tăng cường chỉ đạo thực hiện. Các biện pháp này được đánh giá có tính cấp thiết và khả thi cao, và kết quả thử nghiệm một biện pháp cụ thể ("Xây dựng mô hình bộ máy tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn KHTN theo định hướng giáo dục STEM") đã cho thấy hiệu quả tích cực.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
  • 2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
  • 3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
    • 3.1. Khách thể nghiên cứu
    • 3.2. Đối tượng nghiên cứu
  • 4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
  • 5. NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
    • 5.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
    • 5.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 6. QUAN ĐIỂM TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
    • 6.1. Các quan điểm tiếp cận
      • 6.1.1. Tiếp cận theo chức năng quản lý
      • 6.1.2. Tiếp cận theo hướng phát triển năng lực
      • 6.1.3. Tiếp cận qua thực tiễn
      • 6.1.4. Tiếp cận qua phối hợp
      • 6.1.5. Tiếp cận qua hoạt động và học trải nghiệm
    • 6.2. Phương pháp nghiên cứu
      • 6.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
      • 6.2.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
      • 6.2.3. Phương pháp thống kê toán học
  • 7. CÁC LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ
  • 8. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
  • 9. CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN
• CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
  • 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
    • 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm trong dạy học
    • 1.1.2. Các nghiên cứu về giáo dục STEM
    • 1.1.3. Các nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.1.4. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.1.5. Đánh giá chung các công trình đã nghiên cứu và hướng nghiên cứu của luận án
  • 1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài
    • 1.2.1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 1.2.1.1. Hoạt động trải nghiệm
      • 1.2.1.2. Môn Khoa học tự nhiên
      • 1.2.1.3. Giáo dục STEM
      • 1.2.1.4. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên
      • 1.2.1.5. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
    • 1.2.2. Khái niệm quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 1.2.2.1. Quản lý
      • 1.2.2.2. Quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
  • 1.3. Lý luận về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.1. Vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.2. Mục tiêu hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.3. Nội dung hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.4. Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.5. Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.3.6. Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
  • 1.4. Lý luận về quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.1. Chủ thể quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.2. Tầm quan trọng của quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.3. Xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.4. Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.5. Chỉ đạo thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.4.6. Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
  • 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở
    • 1.5.1. Yếu tố khách quan
    • 1.5.2. Yếu tố chủ quan
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
  • 2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội giáo dục
    • 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
    • 2.1.2. Tình hình kinh tế xã hội
    • 2.1.3. Tình hình giáo dục các tỉnh khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.1.4. Khái quát tình hình giáo dục - đào tạo cấp trung học cơ sở các tỉnh/thành phố khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.1.5. Tình hình triển khai giáo dục STEM trong giáo dục trung học
  • 2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng
    • 2.2.1. Mục đích khảo sát
    • 2.2.2. Khách thể và đối tượng khảo sát
    • 2.2.3. Nội dung khảo sát
    • 2.2.4. Phương pháp, hình thức khảo sát
    • 2.2.5. Xử lý kết quả khảo sát
    • 2.2.6. Thời gian khảo sát
  • 2.3. Thực trạng hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.3.1. Thực trạng nhận thức vai trò, ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.3.2. Thực trạng thực hiện mục tiêu hoạt động trải nghiệm môn KHTN theo định hướng giáo dục STEM ở trường THCS khu vực ĐBSCL
    • 2.3.3. Thực trạng thực hiện nội dung hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.3.4. Thực trạng áp dụng phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.3.5. Thực trạng sử dụng hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.3.6. Thực trạng đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
  • 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.1. Thực trạng xác định chủ thể quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.2. Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.3. Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.4. Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.5. Thực trạng chỉ đạo thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.4.6. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
  • 2.5. Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 2.5.1. Yếu tố khách quan
    • 2.5.2. Yếu tố chủ quan
  • 2.6. Đánh giá thực trạng
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• CHƯƠNG 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC STEM Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
  • 3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
  • 3.2. Một số biện pháp quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM ở các trường trung học cơ sở khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long
    • 3.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.1.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 3.2.1.2. Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
      • 3.2.1.3. Điều kiện thực hiện biện pháp
    • 3.2.2. Đổi mới lập kế hoạch hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.2.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 3.2.2.2. Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
      • 3.2.2.3. Điều kiện thực hiện biện pháp
    • 3.2.3. Tổ chức tập huấn, bồi dưỡng về hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.3.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 3.2.3.2. Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
      • 3.2.3.3. Điều kiện thực hiện biện pháp
    • 3.2.4. Thiết lập mô hình phát triển cơ sở vật chất hỗ trợ hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.4.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 3.2.4.2. Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
      • 3.2.4.3. Điều kiện thực hiện mô hình
    • 3.2.5. Xây dựng mô hình bộ máy tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.5.1. Mục tiêu của mô hình
      • 3.2.5.2. Nội dung và cách thức thực hiện mô hình
      • 3.2.5.3. Điều kiện thực hiện mô hình
    • 3.2.6. Tăng cường chỉ đạo thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng giáo dục STEM
      • 3.2.6.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 3.2.6.2. Nội dung và cách thức thực hiện biện pháp
      • 3.2.6.3. Điều kiện thực hiện biện pháp
  • 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
  • 3.4. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi
    • 3.4.1. Mục đích khảo sát
    • 3.4.2. Nội dung và phương pháp khảo sát
      • 3.4.2.1. Nội dung khảo sát tập trung hai vấn đề
      • 3.4.2.2. Phương pháp khảo sát, xử lý số liệu và thang đánh giá
    • 3.4.3. Đối tượng khảo sát
    • 3.4.4. Kết quả khảo sát về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
      • 3.4.4.1. Kết quả tổng quát về tính cấp thiết và tính khả thi
      • 3.4.4.2. Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
      • 3.4.4.3. Phân tích hệ số tương quan Pearson giữa tính cấp thiết và tính khả thi
      • 3.4.4.4. Hệ số tương quan giữa các biện pháp đề xuất
    • 3.4.5. Kết luận về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
  • 3.5. Thử nghiệm khoa học
    • 3.5.1. Tổ chức thử nghiệm
      • 3.5.1.1. Mục đích thử nghiệm
      • 3.5.1.2. Nội dung và cách thức thử nghiệm
      • 3.5.1.3. Tiêu chuẩn và Thang đánh giá thử nghiệm
      • 3.5.1.4. Không gian, thời gian và mẫu khách thể thử nghiệm
      • 3.5.1.5. Xử lý kết quả thử nghiệm
    • 3.5.2. Phân tích kết quả thử nghiệm
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
  • 1. KẾT LUẬN
    • 1.1. Về lý luận
    • 1.2. Về thực tiễn
  • 2. KHUYẾN NGHỊ