Quản lý Chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm nông nghiệp của Việt Nam
Kinh tế nông nghiệp
Nghiên cứu này tập trung vào quản lý Chỉ dẫn địa lý (CDĐL) cho các sản phẩm nông nghiệp tại Việt Nam, một lĩnh vực quan trọng nhằm bảo tồn văn hóa, đa dạng sinh học và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thương mại. Mặc dù Việt Nam đã có 44 CDĐL được bảo hộ tính đến tháng 12/2016, hoạt động quản lý còn đối mặt với nhiều khó khăn như chủ thể quản lý chưa rõ ràng, quy định chưa phù hợp, giá trị cộng đồng chưa được khai thác hiệu quả và khả năng phát huy trên thị trường còn hạn chế.
Mục tiêu chính của luận án là làm rõ cơ sở khoa học và đề xuất các giải pháp toàn diện để hoàn thiện quản lý CDĐL, dựa trên việc tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế và trong nước cùng phân tích các khoảng trống lý luận. Luận án sử dụng khung phân tích lý thuyết gồm các yếu tố phụ thuộc (nội dung quản lý CDĐL, vai trò của Nhà nước và tổ chức tập thể) và các yếu tố ảnh hưởng (mức độ bảo hộ pháp lý, cấu trúc thể chế, tác nhân thị trường, năng lực tổ chức tập thể). Các phương pháp tiếp cận bao gồm thể chế, mô hình tổ chức, lãnh thổ và có sự tham gia, với dữ liệu thu thập từ 35 cơ quan quản lý, 78 chuyên gia và 140 doanh nghiệp/hộ gia đình, sau đó được xử lý bằng phần mềm Stata.
Nghiên cứu đã đóng góp về mặt lý luận bằng cách định nghĩa quản lý CDĐL trong bối cảnh Việt Nam, làm rõ vai trò của Nhà nước và tổ chức tập thể, đồng thời xác định 5 yếu tố ảnh hưởng chính: chính sách và hỗ trợ của Nhà nước chưa đủ mạnh, tổ chức tập thể yếu kém, thiếu tác nhân thúc đẩy thương mại, lựa chọn sản phẩm và tiếp cận kiểm soát chưa phù hợp, và nhu cầu sử dụng CDĐL trong sản xuất truyền thống còn thấp. Về thực tiễn, luận án đánh giá thực trạng quản lý CDĐL, nhận diện các khó khăn và bất cập, từ đó đưa ra các khuyến nghị cụ thể về mô hình tổ chức, chính sách và giải pháp kiểm soát, phát triển thương mại.
Các giải pháp đề xuất bao gồm sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ để chuyển quyền sở hữu CDĐL sang cộng đồng, xây dựng khung thể chế quốc gia thống nhất, quy chế phối hợp liên Bộ, và thành lập Hội đồng tư vấn quốc gia. Ở cấp địa phương, khuyến nghị xây dựng mô hình quản lý phù hợp giữa Nhà nước và tổ chức tập thể, chuẩn hóa văn bản quản lý, đơn giản hóa thủ tục cấp quyền sử dụng, xây dựng hệ thống kiểm soát 3 cấp (cơ quan quản lý, tổ chức tập thể, cá nhân) và thúc đẩy quảng bá, phát triển thị trường thông qua các tác nhân hạt nhân thương mại. Luận án nhấn mạnh sự cần thiết của sự hài hòa giữa vai trò của Nhà nước và tổ chức tập thể để quản lý CDĐL hiệu quả.