PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG DẠY HỌC NGỮ VĂN QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển phẩm chất (PC) và năng lực (NL) học sinh trung học phổ thông (THPT) trong dạy học Ngữ văn thông qua hoạt động trải nghiệm (HĐTN). Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong bối cảnh nền kinh tế tri thức và công nghệ 4.0, đề tài nhấn mạnh vai trò thiết yếu của việc phát triển PC và NL người học, xem đây là khâu đột phá để nâng cao chất lượng giáo dục Việt Nam theo định hướng của Chương trình Ngữ văn 2018.
Mục tiêu tổng quát của luận án là góp phần triển khai hiệu quả việc dạy học Ngữ văn theo hướng phát triển PC và NL cho HS THPT, phù hợp với xu thế giáo dục toàn cầu. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã nghiên cứu sâu về cơ sở lí luận và thực tiễn. Về lí luận, đề tài làm rõ bản chất của dạy học Ngữ văn qua HĐTN, xây dựng cơ sở lí thuyết về giáo dục học, văn học và chương trình, sách giáo khoa Ngữ văn 2018. Về thực tiễn, nghiên cứu đã khảo sát thực trạng dạy học Ngữ văn qua HĐTN tại một số trường THPT ở tỉnh Trà Vinh, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân khiến việc phát triển PC, NL HS chưa đạt hiệu quả mong muốn.
Trên cơ sở phân tích lí luận và thực tiễn, luận án đề xuất một mô hình hoạt động trải nghiệm (MH HĐTN) gồm 5 bước, cùng các phương thức, loại hình, hình thức và dạng thức trải nghiệm phù hợp với đặc trưng môn Ngữ văn. Các giải pháp được đưa ra nhằm khắc phục những vướng mắc khi ứng dụng MH HĐTN vào dạy đọc hiểu theo thể loại văn học và dạy viết theo kiểu văn bản. Giả thuyết nghiên cứu cho rằng việc thiết kế hiệu quả MH HĐTN sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học và đáp ứng yêu cầu của Chương trình Ngữ văn 2018.
Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại các trường THPT chuyên Nguyễn Thiện Thành và THPT Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, với đối tượng là học sinh lớp 10 và 11. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các MH HĐTN được đề xuất, khẳng định HĐTN là một hướng đi phù hợp, thu hút cả giáo viên và học sinh, giúp hình thành và phát triển toàn diện PC và NL cho học sinh THPT. Luận án cũng đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cấp quản lý địa phương và giáo viên THPT nhằm thúc đẩy việc đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực.