Tên luận án:
Phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học CHO học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học Hóa học
Ngành:
Chuyên ngành: LL&PPDH bộ môn Hoá học Mã số: 9140111
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án này tập trung vào việc phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học (NL TT NCKH) cho học sinh Trung học phổ thông (HS THPT) thông qua dạy học môn Hóa học. Đề tài xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của đổi mới giáo dục phổ thông trên thế giới và ở Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển năng lực nói chung và NL NCKH nói riêng, vốn là cơ sở để phát triển các năng lực chung và chuyên môn khác. Thực trạng hiện nay cho thấy việc phát triển NL TT NCKH cho HS THPT thông qua dạy học Hóa học còn nhiều hạn chế.
Mục đích chính của nghiên cứu là làm rõ biểu hiện của NL TT NCKH, thiết kế bộ công cụ đánh giá, và đề xuất các biện pháp nhằm phát triển NL TT NCKH cho HS THPT trong dạy học Hóa học. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển NL TT NCKH; đề xuất khái niệm, cấu trúc, biểu hiện của NL TT NCKH của HS THPT, cùng với bộ công cụ đánh giá; và đề xuất ba biện pháp cụ thể: vận dụng phương pháp dạy học dự án (DHDA), phương pháp “Bàn tay nặn bột” (BTNB) và tổ chức cho học sinh tìm tòi nghiên cứu khoa học. Các biện pháp này được minh họa bằng các kế hoạch bài học chi tiết.
Những đóng góp mới của luận án là việc hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận liên quan đến NL TT NCKH, đề xuất khái niệm và cấu trúc của NL TT NCKH cho HS THPT, và thiết kế bộ công cụ đánh giá hoàn chỉnh. Luận án cũng đề xuất và minh họa chi tiết các biện pháp sư phạm hiệu quả. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại 6 trường THPT ở 5 tỉnh thành phố với 974 HS đã kiểm chứng tính đúng đắn, khả thi và hiệu quả cao của các biện pháp đề xuất. Kết quả cho thấy HS ở các lớp thực nghiệm có sự phát triển vượt trội về NL TT NCKH so với lớp đối chứng, khẳng định rằng các biện pháp này tạo ra môi trường học tập tích cực, giúp HS phát triển năng lực tìm tòi, khám phá khoa học.
Mục lục chi tiết:
-
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
- Phạm Thị Kim Ngân (2014), “Phát triển năng lực khoa học của học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học tích hợp”
- Phạm Thị Kim Ngân (2015), “Phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của học sinh thông qua thiết kế các hoạt động học tập hóa học”
- Phạm Thị Kim Ngân, Nguyễn Đình Hùng (2016), “Bước đầu áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” nhằm phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của Học sinh Trung học phổ thông”
- Cao Thị Thặng, Phạm Thị Kim Ngân (2016), “Một số đề xuất bước đầu về phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học Hóa học ở trường phổ thông”
- Cao Thị Thặng, Phạm Thị Kim Ngân (2017), “Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh Trung học phổ thông trong môn Hoá học”
- Phạm Thị Kim Ngân, Cao Thị Thặng (2017), “Thiết kế và hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học nhằm phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh Trung học phổ thông trong dạy học Hoá học”
-
MỞ ĐẦU
- 1. Lí do chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông trong dạy học hóa học
- 3.2. Nghiên cứu đề xuất một số biện pháp phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông trong dạy học hóa học
- 3.3. Tiến hành thực nghiệm sư phạm (TNSP) ở một số trường Trung học phổ thông để kiểm chứng tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đã đề ra, xác định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã đề xuất
- 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- 4.1. Khách thể nghiên cứu
- 4.2. Đối tượng nghiên cứu
- 5. Phạm vi nghiên cứu
- 6. Giả thuyết khoa học
- 7. Phương pháp nghiên cứu
- 7.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- 7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- 7.3. Phương pháp thống kê toán học
- 8. Những đóng góp mới của luận án
- 8.1. Hệ thống hóa và làm rõ các cơ sở lí luận có liên quan đến năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cũng như thực trạng, sự cần thiết phải phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh trung học phổ thông trong dạy học hóa học
- 8.2. Đề xuất mới
- 9. Cấu trúc của luận án
-
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM TÒI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
- 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu về việc phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học trên thế giới và ở Việt Nam
- 1.1.1. Trên thế giới
- 1.2.2. Ở Việt Nam
- 1.2. Năng lực và năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 1.2.1. Quan điểm về năng lực, năng lực của học sinh Trung học phổ thông
- 1.2.1.1. Năng lực
- 1.2.1.2. Năng lực của học sinh Trung học phổ thông
- 1.2.1.3. Một số năng lực cơ bản cần phát triển cho học sinh Trung học phổ thông
- 1.2.2. Quan điểm về năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 1.2.2.1. Nghiên cứu khoa học và tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 1.2.2.2. Năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- a. Năng lực khoa học
- b. Năng lực nghiên cứu khoa học và năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 1.3. Một số phương pháp dạy học tích cực có thể sử dụng để phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông
- 1.3.1. Cơ sở khoa học của các phương pháp dạy học tích cực
- 1.3.1.1. Thuyết hành vi
- 1.3.1.2. Thuyết nhận thức
- 1.3.1.3. Thuyết kiến tạo
- 1.3.2. Phương pháp dạy học dự án
- 1.3.2.1. Bản chất phương pháp dạy học dự án
- 1.3.2.2. Quy trình dạy học theo phương pháp dạy học dự án
- 1.3.3. Phương pháp “Bàn tay nặn bột”
- 1.3.3.1. Bản chất phương pháp “Bàn tay nặn bột”
- 1.3.3.2. Quy trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”
- 1.3.4. Hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
- 1.3.4.1. Hoạt động nghiên cứu khoa học ở trường phổ thông và vấn đề phát triển năng lực nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 1.3.4.2. Quy trình nghiên cứu khoa học
- 1.4. Đánh giá năng lực của học sinh Trung học phổ thông
- 1.4.1. Đổi mới phương pháp hình thức kiểm tra đánh giá hiện nay
- 1.4.2. Nguyên tắc đánh giá năng lực học sinh
- 1.4.3. Một số công cụ đánh giá năng lực của học sinh Trung học phổ thông trong dạy học hoá học
- 1.4.3.1. Bảng kiểm quan sát
- 1.4.3.2. Phiếu hỏi
- 1.4.3.3. Phiếu đánh giá sản phẩm quá trình học tập nghiên cứu
- 1.4.3.4. Đề kiểm tra đánh giá năng lực
- 1.5. Thực trạng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông ở Việt Nam
- 1.5.1. Chương trình và sách giáo khoa Hóa học Trung học phổ thông hiện hành với vấn đề phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 1.5.2. Cuộc thi Khoa học kỹ thuật của học sinh Trung học
- 1.5.3. Điều tra thực trạng của việc phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học trong dạy học Hóa học
- 1.5.3.1. Mục đích quá trình điều tra
- 1.5.3.2. Phương pháp điều tra
- 1.5.3.3. Kết quả điều tra thông qua phân tích số liệu và bàn luận
- Tiểu kết chương 1
-
Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM TÒI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
- 2.1. Năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh Trung học phổ thông
- 2.1.1. Khái niệm năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh Trung học phổ thông
- 2.1.1.1. Tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.1.1.2. Năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.1.2. Cấu trúc năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.1.3. Biểu hiện của năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh trong dạy học hóa học
- 2.2. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.2.1. Tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.2.2. Cơ sở khoa học để thiết kế công cụ đánh giá năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.2.3. Thiết kế công cụ đánh giá năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.3. Một số biện pháp phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông trong dạy học hóa học
- 2.3.1. Biện pháp 1: Vận dụng phương pháp dạy học dự án theo định hướng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông
- 2.3.1.1. Phương pháp dạy học dự án và khả năng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh
- 2.3.1.2. Quy trình thực hiện dạy học dự án theo hướng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 2.3.1.3. Thiết kế kế hoạch bài học dạy học dự án theo định hướng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 2.3.1.4. Kế hoạch bài học minh họa
- 2.3.2. Biện pháp 2: Vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” theo định hướng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông
- 2.3.2.1. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” và khả năng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 2.3.2.2. Quy trình thực hiện phương pháp “Bàn tay nặn bột” theo hướng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh Trung học phổ thông
- 2.3.2.3. Thiết kế kế hoạch bài học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” nhằm phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 2.3.2.4. Kế hoạch bài học minh họa
- 2.3.3. Biện pháp 3: Phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học của học sinh thông qua tổ chức cho học sinh tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.3.3.1. Tổ chức cho học sinh tìm tòi nghiên cứu khoa học và khả năng phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu khoa học cho học sinh
- 2.3.3.2. Quy trình tổ chức cho học sinh tìm tòi nghiên cứu khoa học
- 2.3.3.3. Thiết kế và hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
- 2.3.3.4. Đề tài minh họa cho việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học
- Tiểu kết chương 2
-
Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
- 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
- 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
- 3.2. Chuẩn bị trước thực nghiệm sư phạm
- 3.2.1. Địa bàn thực nghiệm
- 3.2.2. Đối tượng thực nghiệm
- 3.2.3. Giáo viên thực nghiệm
- 3.3. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
- 3.3.1. Thiết kế thực nghiệm
- 3.3.2. Thực nghiệm thăm dò (năm học 2014-2015)
- 3.3.3. Thực nghiệm sư phạm vòng 1 (năm học 2015-2016)
- 3.3.4. Thực nghiệm sư phạm vòng 2 (năm học 2016-2017)
- 3.4. Kết quả thực nghiệm
- 3.4.1. Xử lý đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.4.1.1. Xử lí và đánh giá kết quả định tính
- 3.4.1.2. Xử lí và đánh giá kết quả định lượng
- 3.4.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.4.2.1. Kết quả định tính
- 3.4.2.2. Kết quả định lượng
- Tiểu kết chương 3
-
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
- 1. Kết luận chung
- 2. Khuyến nghị