PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THỰC HÀNH CHO HỌC SINH LỚP 11 CHUYÊN SINH
Lý luận và PPDH bộ môn Sinh học (Mã số: 9.14.01.11)
Luận án này tập trung vào việc phát triển năng lực thực hành (NLTH) Sinh học cho học sinh lớp 11 chuyên Sinh, nhằm đáp ứng mục tiêu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực toàn diện. Đề tài xuất phát từ thực trạng dạy học Sinh học hiện nay còn nặng về lý thuyết, ít chú trọng thực nghiệm và rèn luyện kỹ năng thực hành, đặc biệt là ở các trường THPT chuyên. Việc này làm hạn chế khả năng giải quyết vấn đề và đam mê nghiên cứu khoa học của học sinh.
Mục đích nghiên cứu là xây dựng hệ thống các bài thực hành phần Sinh học cơ thể và quy trình dạy học thực hành cho học sinh chuyên Sinh lớp 11, hướng tới phát triển NLTH Sinh học và nâng cao hiệu quả dạy học. Đối tượng nghiên cứu bao gồm NLTH Sinh học, quy trình xây dựng và dạy học bài thực hành, cùng bộ tiêu chí và công cụ đánh giá NLTH Sinh học của học sinh chuyên Sinh lớp 11. Giả thuyết khoa học đặt ra là nếu xây dựng hệ thống bài thực hành theo cấu trúc NLTH Sinh học và tổ chức dạy học theo logic đó, sẽ rèn luyện và phát triển được NLTH Sinh học, qua đó nâng cao hiệu quả dạy học.
Các nhiệm vụ nghiên cứu chính bao gồm: nghiên cứu tổng quan về dạy học thực hành và phát triển NLTH, cơ sở lý luận và thực trạng, phân tích chương trình, đề xuất quy trình xây dựng và thiết kế quy trình sử dụng bài thực hành, xây dựng tiêu chí đánh giá, và thực nghiệm sư phạm. Đóng góp mới của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn, xác định cấu trúc NLTH Sinh học (gồm 4 năng lực thành phần chính: Xác định vấn đề TH, Lập kế hoạch thực hiện, Thực hiện kế hoạch TH, Tổng kết và đánh giá), xây dựng quy trình và thiết kế hệ thống bài thực hành, quy trình sư phạm, bộ tiêu chí đánh giá, và các giáo án dạy học thực hành chuyên đề Sinh lí thực vật.
Kết quả thực nghiệm sư phạm bước đầu cho thấy hệ thống bài thực hành và quy trình dạy học đề xuất có tính khả thi và hiệu quả trong việc phát triển NLTH Sinh học cho học sinh chuyên Sinh, khẳng định giả thuyết khoa học của luận án. Luận án cũng đưa ra các kiến nghị về việc tiếp tục nghiên cứu, vận dụng và hoàn thiện quy trình dạy học NLTH Sinh học trong các chuyên đề khác và các môn khoa học tự nhiên nói chung, cũng như xây dựng đường phát triển NLTH Sinh học làm cơ sở khoa học cho việc rèn luyện và đánh giá.