Tên luận án:
PHẬT GIÁO VỚI VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành:
TÔN GIÁO HỌC
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Phật giáo với vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam hiện nay" của Bùi Hồng Thanh, thuộc ngành Tôn giáo học (mã số: 9229009), được hoàn thành tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2021. Luận án này nghiên cứu một trong những vấn đề cấp bách và mang tính sống còn hiện nay: bảo vệ môi trường (BVMT), trong bối cảnh toàn cầu và Việt Nam đang đối mặt với ô nhiễm, cạn kiệt tài nguyên và khủng hoảng sinh thái. Tác giả nhấn mạnh vai trò đáng kể của các tổ chức tôn giáo, đặc biệt là Phật giáo, trong công tác BVMT từ lý thuyết đến thực tiễn, với sự hưởng ứng của Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) qua các chủ trương và hành động cụ thể từ năm 2015 đến nay.
Mục đích chính của luận án là từ góc độ tôn giáo học, làm rõ quan điểm của Phật giáo về môi trường, hoạt động BVMT của Phật giáo Việt Nam thời gian qua, từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị nhằm mở rộng sự tham gia và nâng cao hiệu quả công tác BVMT ở Việt Nam. Luận án thực hiện các nhiệm vụ như trình bày hệ thống quan điểm Phật giáo về BVMT trong kinh điển và lịch sử, mô tả các phương diện hoạt động BVMT hiện nay của Phật giáo Việt Nam, và đánh giá chung về vai trò này, kèm theo dự báo và kiến nghị. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động từ năm 2015 đến nay tại các vùng Bắc Bộ, Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ.
Về đóng góp khoa học, luận án cung cấp một nghiên cứu hệ thống và cập nhật về quan điểm môi trường và hoạt động BVMT của Phật giáo Việt Nam dưới góc độ tôn giáo học, đồng thời vận dụng các lý thuyết nghiên cứu để phân tích chủ trương, cách thức, lực lượng và mô hình BVMT của Phật giáo. Luận án cũng đưa ra một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của Phật giáo trong BVMT thời gian tới. Về ý nghĩa lý luận, luận án đóng góp luận cứ khoa học về quan điểm và hoạt động BVMT của Phật giáo, minh chứng sự phù hợp của lý thuyết thực thể tôn giáo và cấu trúc - chức năng, giúp Nhà nước điều chỉnh chính sách. Về ý nghĩa thực tiễn, luận án làm sáng tỏ thực tiễn Phật giáo tham gia BVMT, chỉ ra các mô hình hiệu quả, và có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu, giảng dạy.
Luận án khẳng định BVMT là nội dung cốt lõi của phát triển bền vững. Các thông điệp bảo vệ môi trường trong giáo lý, giới luật Phật giáo là giải pháp hữu hiệu để giải quyết các vấn đề môi trường, góp phần hình thành đạo đức sinh thái. Tuy nhiên, các mô hình BVMT của Phật giáo Việt Nam hiện nay còn mang tính tự phát, thiếu quy mô và chiến lược dài hạn. Luận án khuyến nghị đổi mới quan điểm, hoàn thiện chính sách từ phía hệ thống chính trị, và từ phía GHPGVN cần cụ thể hóa quan điểm, tăng cường giáo dục, phối hợp chặt chẽ hơn. Đồng thời, cần nhân rộng các mô hình hiệu quả, loại bỏ hủ tục lãng phí, và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để phát triển bền vững.
Mục lục chi tiết:
- Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
- 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
- 1.1.1. Tình hình nghiên cứu vấn đề
- 1.1.1.1. Tình hình nghiên cứu vấn đề ở nước ngoài
- 1.1.1.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề ở trong nước
- 1.1.2. Những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
- 1.1.2.1. Những vấn đề đã được nghiên cứu
- 1.1.2.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
- 1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến luận án
- 2.1. Khung lý thuyết nghiên cứu của luận án
- 2.1.1. Câu hỏi nghiên cứu
- 2.1.2. Giả thuyết nghiên cứu
- 1.2.1.3. Lý thuyết sử dụng trong nghiên cứu của luận án
- 1.2.2. Một số khái niệm được sử dụng trong luận án
- Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THAM GIA BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM
- 2.1. Cơ sở lý luận tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 2.1.1. Quan niệm về môi trường và bảo vệ môi trường của Phật giáo
- 2.1.2. Quan điểm, chính sách về môi trường và bảo vệ môi trường của Đảng, Nhà nước
- 2.2. Cơ sở thực tiễn tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 2.2.1. Phật giáo Việt Nam tham gia bảo vệ môi trường trước năm 2014
- 2.2.2. Phật giáo ở một số nước trên thế giới tham gia bảo vệ môi trường
- Chương 3: THỰC TRẠNG THAM GIA BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM
- 3.1. Chủ trương, phương pháp bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 3.1.1. Chủ trương của Phật giáo Việt Nam về bảo vệ môi trường
- 3.1.2. Phương pháp tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 3.1.2.1. Phương pháp tham gia bảo vệ môi trường tự nhiên
- 3.1.2.2 Phương pháp tham gia bảo vệ môi trường xã hội
- 3.2. Lực lượng, mô hình bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 3.2.1. Lực lượng tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 3.2.2. Mô hình bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- Chương 4: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA PHẬT GIÁO ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
- 4.1. Một số vấn đề đặt ra đối với thực tiễn tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 4.1.1. Sự thiếu tương đồng giữa lý luận nền tảng của Đảng, Nhà nước với giáo lý, giới luật Phật giáo trên lĩnh vực bảo vệ môi trường
- 4.1.2. Sự thiếu hoàn thiện về quan điểm, chính sách để Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường
- 4.1.3. Sự thiếu đồng bộ về nhận thức trong chức sắc, tín đồ Phật giáo về vai trò, trách nhiệm của Phật giáo tham gia bảo vệ môi trường
- 4.1.4. Sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa Giáo hội Phật giáo Việt Nam các cấp với các tổ chức chính trị trong vận động, hướng dẫn chức sắc, tín đồ bảo vệ môi trường
- 4.2. Dự báo xu hướng tham gia bảo vệ môi trường của Phật giáo Việt Nam
- 4.2.1. Loại bỏ các hình thức và nghi lễ Phật giáo gây lãng phí về kinh tế, ảnh hưởng đến môi trường
- 4.2.2. Nhân rộng mô hình phối hợp bảo vệ môi trường giúp loại bỏ dần các phong tục, tập quán lạc hậu
- 4.2.3. Sự gia tăng hợp tác giữa Phật giáo Việt Nam với các doanh nghiệp để phát triển nguồn thực phẩm thay thế an toàn
- 4.2.4. Mặt trái của công nghiệp 4.0 đi ngược lại với vấn đề bảo vệ môi trường trong giáo lý, giới luật Phật giáo
- 4.3. Một số khuyến nghị nhằm phát huy vai trò của Phật giáo Việt Nam trong hoạt động bảo vệ môi trường
- 4.3.1. Về quan điểm, chính sách bảo vệ môi trường
- 4.3.2. Về cách thức tham gia bảo vệ môi trường
- 4.3.3. Về lực lượng tham gia bảo vệ môi trường
- 4.3.4. Về các mô hình bảo vệ môi trường