PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ TÀI CHÍNH CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG ĐẤT ĐỐI VỚI NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Luật Kinh tế
Luận án "Pháp luật về nghĩa vụ tài chính của người sử dụng đất đối với Nhà nước ở Việt Nam hiện nay" là công trình nghiên cứu cấp thiết, nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện các nghĩa vụ tài chính (NVTC) liên quan đến đất đai. Đề tài xuất phát từ vai trò của đất đai là nguồn lực quan trọng, tài sản công, và công cụ tài chính đất đai giữ vai trò cân bằng lợi ích các bên. Các nghị quyết của Đảng đã nhấn mạnh yêu cầu cải cách chính sách tài chính về đất đai theo hướng đơn giản, ổn định, công khai, minh bạch và công bằng.
Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù thu ngân sách từ đất giai đoạn 2013-2018 có xu hướng tăng, chiếm trung bình 14,4% tổng thu nội địa, nhưng nguồn thu này chưa bền vững. Nguồn thu chủ yếu phụ thuộc vào tiền sử dụng đất (khoảng 70%) vốn là khoản thu một lần, trong khi thuế đất đai (có cơ sở thu ổn định hơn) lại có tỉ lệ đóng góp thấp (<1,3%). Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện NVTC của người sử dụng đất còn nhiều bất cập, bao gồm quy định về xác định NVTC chưa hoàn thiện, tồn tại nhiều kẽ hở pháp lý dẫn đến gian lận, trốn tránh, thất thu ngân sách, cũng như việc áp dụng pháp luật chưa chính xác từ phía các cơ quan quản lý.
Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về NVTC, phân tích các lý thuyết kinh tế về địa tô và thuế khóa của K. Marx, Adam Smith, Henry George để luận giải cơ sở hình thành nghĩa vụ này. Đồng thời, nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện NVTC, chỉ ra những hạn chế như thiếu bao quát các cơ sở thu, tính ổn định, minh bạch, công bằng, và chưa điều chỉnh kịp thời đối với các sản phẩm bất động sản mới.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về NVTC của người sử dụng đất đối với Nhà nước. Các giải pháp bao gồm sửa đổi, bổ sung quy định chung về thu tài chính từ đất, xây dựng các loại nghĩa vụ tài chính có cơ sở thu là giá trị tăng thêm, hoàn thiện quy định cụ thể cho từng loại NVTC (tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, thuế sử dụng đất, thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất), và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật thông qua cải cách thủ tục hành chính, hoàn thiện cơ sở dữ liệu địa chính và thay đổi hình thức thanh toán. Nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc sửa đổi, bổ sung Luật đất đai năm 2013.