PHÁP LUẬT VỀ DOANH NGHIỆP XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Luật Kinh tế
Luận án "Pháp luật về doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam hiện nay" nghiên cứu một hiện tượng kinh doanh mới mẻ tại Việt Nam, xuất hiện từ những năm 1990 và được công nhận chính thức trong Luật Doanh nghiệp 2014. Mục đích của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về DNXH và pháp luật liên quan, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về DNXH tại Việt Nam.
Nghiên cứu chỉ ra rằng DNXH, với đặc tính hỗn hợp giữa mục tiêu lợi nhuận và xã hội, gặp nhiều trở ngại trong quá trình thành lập, vận hành và phát triển do nhận thức xã hội còn hạn chế và khung khổ pháp lý chưa hoàn thiện. Trước Luật Doanh nghiệp 2014, Việt Nam chưa có văn bản pháp luật riêng điều chỉnh DNXH. Mặc dù tỷ lệ đói nghèo đã giảm đáng kể, nhưng các vấn đề xã hội vẫn còn tồn tại và nguồn viện trợ ODA có xu hướng giảm, làm nổi bật sự cần thiết phát triển DNXH để tăng cường nguồn lực giải quyết các vấn đề xã hội.
Luận án đã hệ thống hóa và làm rõ các vấn đề lý luận về DNXH, pháp luật về DNXH, đồng thời đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện ở Việt Nam. Mặc dù có những thuận lợi nhất định như sứ mệnh xã hội, sự tâm huyết của người sáng lập và chính sách ưu đãi ban đầu, DNXH vẫn đối mặt với nhiều vướng mắc. Các hạn chế bao gồm mô hình và phạm vi hoạt động, quy định phân phối lợi nhuận, ưu đãi thuế chưa rõ ràng, và hạn chế trong quản lý nhà nước. Khung khổ pháp lý hiện hành còn sơ sài, chưa thúc đẩy quyền tự do kinh doanh và chưa thể hiện được tính đa dạng của DNXH, đồng thời thiếu các ưu đãi hỗ trợ đặc thù.
Trên cơ sở học hỏi kinh nghiệm lập pháp từ các quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Thái Lan, Trung Quốc và Hàn Quốc, luận án đề xuất các phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật về DNXH. Các giải pháp này bao gồm chỉnh sửa khái niệm DNXH trong Luật Doanh nghiệp 2020 để nhấn mạnh yếu tố kinh doanh bền vững, giải quyết mâu thuẫn giữa Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Dân sự, và xây dựng một Nghị định hướng dẫn cụ thể. Nghị định này cần quy định về chuyển đổi tổ chức xã hội thành DNXH, các biện pháp khuyến khích, chính sách hỗ trợ, ưu đãi, quy định về nhân lực, chế tài, thành lập cơ quan chuyên trách (Văn phòng DNXH Việt Nam) và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn chứng nhận riêng. Ngoài ra, luận án cũng đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng thực thi từ phía nhà nước và doanh nghiệp, cùng với việc tăng cường nhận thức xã hội và hợp tác quốc tế. Những đề xuất này nhằm xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc, giúp DNXH phát triển, đóng góp vào sự phát triển kinh tế-xã hội bền vững của Việt Nam.