Luận án Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiêp Đồng bằng sông Cửu Long

Tên luận án:

PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG NÔNG NGHIỆP ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Ngành:

Kinh tế nông nghiệp

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "PHÂN TÍCH CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG NÔNG NGHIỆP ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG" của Nguyễn Thị Lương, hoàn thành vào tháng 6/2022 tại Trường Đại học Cần Thơ, tập trung vào việc nghiên cứu vai trò quan trọng của nông nghiệp đối với nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Luận án xác định tính cấp thiết của vấn đề trong bối cảnh ĐBSCL đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và tác động từ thượng nguồn sông Mekong, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về tăng trưởng nông nghiệp, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp và năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) tại ĐBSCL, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách. Các mục tiêu cụ thể bao gồm phân tích thực trạng tăng trưởng và hiệu quả sản xuất nông nghiệp, các yếu tố ảnh hưởng đến TFP, và đề xuất chính sách cho tăng trưởng bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 13 tỉnh/thành phố ĐBSCL, sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 1995 – 2020.

Về phương pháp, luận án áp dụng mô hình tăng trưởng Tân cổ điển của Solow được bổ sung vốn con người và tiến bộ công nghệ để ước lượng các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp. Phương pháp ước lượng PMG (Pooled Mean Group) được sử dụng để phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn của các yếu tố, đồng thời kiểm định sự lan tỏa của khoa học – công nghệ (KH – CN). Chỉ số TFP được ước lượng và phân tách bằng phương pháp DEA – Malmquist, và các yếu tố ảnh hưởng đến TFP được ước lượng bằng mô hình MLE (Maximum Likelihood Estimation).

Kết quả nghiên cứu cho thấy tăng trưởng nông nghiệp ĐBSCL giai đoạn 1995 – 2020 chủ yếu do gia tăng vốn vật chất, diện tích đất sản xuất và công nghệ. Vốn vật chất và diện tích đất có tỷ phần đóng góp cao nhất. KH – CN tác động đến tăng trưởng nông nghiệp thông qua cả vốn và lao động, với năng suất vốn mới có sự chênh lệch đáng kể so với năng suất toàn bộ vốn khi có tác động của KH – CN. Tăng trưởng TFP của ngành nông nghiệp ĐBSCL được thúc đẩy bởi sự thay đổi công nghệ (3,22%/năm), mặc dù hiệu quả kỹ thuật giảm (-0,25%/năm). Các yếu tố như thủy lợi, quy mô sản xuất trung bình, chi tiêu công cho đầu tư phát triển, năng lực cạnh tranh cấp tỉnh và chuyển dịch sản xuất (giảm diện tích đất lúa) đều ảnh hưởng đến TFP.

Trên cơ sở các kết quả này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách quan trọng, bao gồm tiếp tục đầu tư vào công tác thủy lợi, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho nông dân, xem công nghệ là nhân tố then chốt, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, và quan tâm đến lao động nông nghiệp. Nghiên cứu cũng chỉ ra các hạn chế và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo, như mở rộng các yếu tố ảnh hưởng đến TFP, đánh giá tác động của biến đổi khí hậu, và phân tích từ phía cầu.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

  • 1.1 Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

  • 1.2 Mục tiêu nghiên cứu

    • 1.2.1 Mục tiêu tổng quát

    • 1.2.2 Mục tiêu cụ thể

  • 1.3 Câu hỏi nghiên cứu

  • 1.4 Phạm vi nghiên cứu

    • 1.4.1 Về không gian nghiên cứu

    • 1.4.2 Về thời gian nghiên cứu

    • 1.4.3 Về đối tượng nghiên cứu

  • 1.5 Cách tiếp cận phân tích

  • 1.6 Ý nghĩa khoa và thực tiễn

• CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

  • 2.1 Cơ sở lý thuyết

    • 2.1.1 Khung khái niệm

      • 2.1.1.1 Tăng trưởng nông nghiệp

      • 2.1.1.2 Năng suất các nhân tố tổng hợp

      • 2.1.1.3 Tiến bộ công nghệ

    • 2.1.2 Các lý thuyết tăng trưởng kinh tế và tăng trưởng nông nghiệp

  • 2.2 Cơ sở thực nghiệm về tăng trưởng nông nghiệp

  • 2.3 Khoảng trống nghiên cứu

  • 2.9 Giả thuyết thống kê

• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 3.1 Mô hình ước lượng

    • 3.1.1 Mô hình ước lượng các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp

    • 3.1.2 Mô hình kiểm định sự lan tỏa của công nghệ đến tăng trưởng nông nghiệp

    • 3.1.3 Mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến TFP nông nghiệp

  • 3.2 Phương pháp phân tích

  • 3.3 Phương pháp thu thập số liệu

• CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

  • 4.1 Thực trạng tăng trưởng nông nghiệp ĐBSCL

  • 4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp ĐBSCL

    • 4.2.1 Các kiểm định cho ước lượng PMG

    • 4.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng trưởng nông nghiệp ĐBSCL

    • 4.2.3 Phân tích tăng trưởng TFP

    • 4.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến TFP

• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

  • 5.1 Kết luận

  • 5.2 Đề xuất hàm ý chính sách

  • 5.3 Hạn chế và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo