Luận án Phân tích tổn thương sinh kế nông hộ do tác động của hạn hán tại tỉnh Ninh Thuận

Tên luận án:

PHÂN TÍCH TỔN THƯƠNG SINH KẾ NÔNG HỘ DO TÁC ĐỘNG CỦA HẠN HÁN TẠI TỈNH NINH THUẬN

Ngành:

Kinh tế nông nghiệp

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Phân tích tổn thương sinh kế nông hộ do tác động của hạn hán tại tỉnh Ninh Thuận" của Châu Tấn Lực, được hoàn thành vào năm 2024, tập trung vào thách thức toàn cầu về hạn hán và những tác động nghiêm trọng của nó đối với sinh kế nông nghiệp, đặc biệt tại tỉnh Ninh Thuận. Nghiên cứu chỉ ra rằng hạn hán kéo dài, với lượng mưa thấp, số giờ nắng cao và lượng bốc hơi nước lớn, đã ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động nông nghiệp, làm giảm năng suất cây trồng, tăng chi phí sản xuất và giảm thu nhập của nông hộ, từ đó làm tăng tính dễ bị tổn thương của sinh kế nông thôn.

Mục tiêu tổng quát của đề tài là phân tích tổn thương sinh kế nông hộ do tác động hạn hán tại tỉnh Ninh Thuận. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá tính dễ bị tổn thương sinh kế, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược thích ứng với hạn hán, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ, và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện sinh kế, kết quả sinh kế và nâng cao khả năng thích ứng. Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý thuyết và thực tiễn về tính dễ bị tổn thương, các yếu tố ảnh hưởng đến chiến lược thích ứng và kết quả sinh kế của nông hộ, với khảo sát tại 3 huyện Thuận Nam, Thuận Bắc và Ninh Hải.

Kết quả nghiên cứu cho thấy tính dễ bị tổn thương của nông hộ tại Ninh Thuận có sự khác biệt, với chỉ số LVI trung bình là 0,325 và LVI-IPCC là -0,008, phản ánh mức độ tổn thương từ trung bình đến cao. Tổn thương sinh kế đã ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả sinh kế của nông hộ. Luận án xác định 5 yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế khi hạn hán nhẹ và 8 yếu tố khi hạn hán nặng, trong đó một số yếu tố như điều chỉnh lịch thời vụ, chủ động nguồn nước và hỗ trợ chính quyền có tác động không tốt. Nghiên cứu cũng nhận diện 11 chiến lược thích ứng được nông hộ áp dụng, phân thành 5 nhóm chính, cùng với 26 rào cản, trong đó có 9 rào cản cao đến rất cao như trình độ học vấn thấp, thiếu kiến thức kỹ thuật và chương trình khuyến nông không phù hợp.

Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách và ba nhóm giải pháp chính: giải pháp về nguồn vốn tài chính, nguồn vốn xã hội, nâng cao nhận thức về hạn hán và phòng ngừa tác động, cũng như giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất. Những kiến nghị này nhằm giúp nông hộ chủ động thích ứng, cải thiện sinh kế và góp phần vào công tác quản lý rủi ro hạn hán cho ngành nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
    • 1.1. Tính cấp thiết về mặt lý luận
    • 1.2. Tính cấp thiết về mặt thực tiễn
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Câu hỏi nghiên cứu
  • 4. Đối tượng nghiên cứu
  • 5. Phạm vi nghiên cứu
  • 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
    • 6.1. Ý nghĩa khoa học
    • 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
  • 7. Cấu trúc của luận án

• Chương 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN

  • 1.1. Khái niệm, phân loại và tác động của hạn hán
  • 1.2. Chỉ tiêu và phân loại hạn
    • 1.2.1. Chỉ tiêu khô hạn và phân cấp hạn
    • 1.2.2. Phân loại hạn
  • 1.3. Nguồn lực sinh kế trong bối cảnh hạn hán
  • 1.4. Tính dễ bị tổn thương do hạn hán và phương pháp đánh giá
    • 1.4.1. Tính dễ bị tổn thương do hạn hán
    • 1.4.2. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do hạn hán
  • 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược thích ứng với hạn hán
  • 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ
    • 1.6.1. Kết quả sinh kế
    • 1.6.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ

• Chương 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1. Cách tiếp cận nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
  • 2.2. Phương pháp thu thập số liệu
  • 2.3. Phân tích thực trạng hạn hán tỉnh Ninh Thuận
  • 2.4. Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương của nông hộ do tác động hạn hán.
    • 2.4.1. LVI -Livelihood Vulnerability Index
    • 2.4.2. Chỉ số tổn thương sinh kế theo cách tiếp cận của IPCC (LVI-IPCC)
  • 2.5. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược thích ứng với hạn hán của nông hộ
  • 2.6. Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ do hạn hán
    • 2.6.1. Tính Kết quả sinh kế của nông hộ
    • 2.6.2. Lựa chọn mô hình Tobit

• Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. Phân tích thực trạng hạn hán của tỉnh Ninh Thuận
    • 3.1.1 Đặc điểm khí tượng thủy văn
      • 3.1.1.1. Nhiệt độ không khí
      • 3.1.1.2. Biến động lượng mưa
      • 3.1.1.3. Xu thế biến đổi hạn hán Ninh Thuận
  • 3.2. Tổn thương sinh kế nông hộ do tác động của hạn hán
    • 3.2.1. Chỉ số tổn thương sinh kế: Livelihood vulnerability index (LVI)
    • 3.2.2. Chỉ số tổn thương theo tiếp cận IPCC
  • 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn chiến lược thích ứng với hạn hán
  • 3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế
    • 3.4.1. Kết quả sinh kế theo Nhóm hộ điều tra
    • 3.4.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả sinh kế của nông hộ trong bối cảnh hạn hán.
  • 3.5. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng hạ hán và cải thiện kết quả sinh kế cho nông hộ.

• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • KẾT LUẬN
  • KIẾN NGHỊ
    • Đối với nông hộ
    • Đối với chính quyền địa phương
  • Hạn chế và kiến nghị các hướng nghiên cứu tiếp theo

• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN KẾT QUẢ LUẬN ÁN