Phân tích các nhân tố quyết định sự tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ở Việt Nam
Thông tin không được cung cấp trong văn bản.
Đề tài luận án "Phân tích các nhân tố quyết định sự tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ở Việt Nam" được thực hiện trong bối cảnh an sinh xã hội và bảo hiểm xã hội (BHXH) là nhiệm vụ trọng yếu nhằm xóa đói giảm nghèo và phát triển bền vững. Bảo hiểm xã hội tự nguyện (BHXHTN) ngày càng trở thành chương trình quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội Việt Nam, tuy nhiên, kết quả bao phủ còn hạn chế. Các nghiên cứu trước đây thường tiếp cận ở cấp độ vĩ mô, cá nhân (lý thuyết cầu người tiêu dùng) hoặc quản trị (tâm lý - xã hội học). Luận án này nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về tác động của "vị thế việc làm" và sự tương tác của các bên liên quan ở cấp độ cá nhân đối với lao động phi chính thức tại một quốc gia đang phát triển.
Mục tiêu nghiên cứu là xác định các yếu tố nhân khẩu, kinh tế và chính sách tác động đến quyết định tham gia BHXHTN của người lao động phi chính thức, đồng thời chỉ ra nguyên nhân của sự khác biệt giữa các nhóm lao động phi chính thức (tự làm chủ, gia đình, hưởng lương) để đề xuất giải pháp mở rộng bao phủ. Luận án tập trung trả lời các câu hỏi về tác động của đặc điểm kinh tế - xã hội, mức độ tác động, sự khác biệt giữa các nhóm lao động, tác động của quá trình tổ chức thực hiện chính sách, và các giải pháp mở rộng bao phủ BHXHTN.
Về mặt lý luận, luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết (cầu người tiêu dùng, thông tin bất cân xứng, các bên liên quan, IEC) và khẳng định mối quan hệ tác động có ý nghĩa của "vị thế việc làm" đến xác suất tham gia BHXHTN, đặc biệt là lao động tự làm chủ có xác suất tham gia thấp hơn. Luận án giải thích nguyên nhân sự khác biệt thông qua phương pháp phân rã Oaxaca-Blinder mở rộng (tuổi cao, học vấn thấp, ít thành viên hộ tham gia BHXH là nguyên nhân chính). Việc áp dụng phương pháp hồi quy probit hai bước Heckman giúp hiệu chỉnh sai lệch chọn mẫu. Luận án cũng bổ sung yếu tố "số thành viên trong hộ gia đình có tham gia BHXH" (ngoại tác mạng lưới) và các yếu tố thông tin, sự tham gia của các bên liên quan vào mô hình phân tích.
Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu chỉ ra các đặc điểm nhân khẩu (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, khu vực sống, thời gian cư trú, số con đi học, số thành viên hộ tham gia BHXH), vị thế việc làm và các đặc điểm việc làm khác (kinh nghiệm, hợp đồng, thu nhập) của người lao động phi chính thức có tác động đáng kể đến xác suất tham gia BHXHTN. Luận án cũng làm rõ sự khác biệt về mối quan hệ tác động này giữa các nhóm lao động phi chính thức, cung cấp cơ sở thực nghiệm quan trọng để đề xuất các chính sách phù hợp nhằm mở rộng bao phủ BHXH ở Việt Nam.
Các phát hiện chính bao gồm: độ tuổi ngoài 25-34 có xu hướng giảm tham gia; lao động nam có xác suất tham gia thấp hơn nữ; trình độ học vấn cao hơn thường tăng khả năng tham gia, nhưng lao động tự làm chủ có trình độ đại học trở lên lại có xác suất tham gia thấp hơn; số con đi học trong hộ càng nhiều thì xác suất tham gia BHXHTN càng giảm. Lao động tự làm chủ có xu hướng hạn chế tham gia hơn lao động hưởng lương. Thông tin và sự tham gia của các bên liên quan đều tác động đến sự tham gia BHXHTN. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp về thiết kế hệ thống linh hoạt, tăng cường thông tin, tuyên truyền và nâng cao sự tham gia của các bên liên quan.