PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT CỦA NGHỀ CÁ XA BỜ: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM CHO TỈNH KHÁNH HÒA
KINH TẾ PHÁT TRIỂN (Mã số: 9.31.01.05)
Luận án "Phân tích hiệu quả sản xuất của nghề cá xa bờ: Nghiên cứu thực nghiệm cho tỉnh Khánh Hòa" của Nguyễn Đăng Đức là một công trình nghiên cứu Tiến sĩ Kinh tế được hoàn thành tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào năm 2021. Đề tài xuất phát từ tính cấp thiết của việc phát triển bền vững nghề cá xa bờ tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Khánh Hòa – một khu vực có đường bờ biển dài và ngư trường rộng lớn, nhưng đồng thời đối mặt với thách thức về hiệu quả sản xuất và bền vững.
Mục tiêu chính của luận án là hệ thống hóa và góp phần làm rõ cơ sở lý luận về hiệu quả sản xuất (HQSX) của nghề cá; phân tích HQSX của nghề lưới rê và nghề câu xa bờ tại Khánh Hòa; phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới HQSX và hàm ý các chính sách nhằm nâng cao HQSX. Nghiên cứu tập trung vào chỉ số Hiệu quả Kỹ thuật (TE) theo cách tiếp cận hàm sản xuất, sử dụng bộ dữ liệu vụ 2011/2012 và kết quả phỏng vấn ngư dân vụ 2015/2016.
Về mặt lý luận, luận án đã làm rõ khái niệm HQSX, các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời so sánh mối quan hệ, ưu và nhược điểm của hai cách tiếp cận phân tích HQSX chính: dựa trên doanh thu và chi phí sản xuất, và dựa trên lý thuyết biên giới hạn khả năng sản xuất (sử dụng phương pháp DEA). Nghiên cứu bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho thấy mô hình biến đầu vào vật chất thường cho kết quả tốt hơn mô hình biến đầu vào kinh tế trong phân tích HQSX nghề cá ở quốc gia đang phát triển do những phức tạp trong việc tính toán khấu hao, biến động giá và đặc thù tiền lương lao động.
Về mặt thực tiễn, kết quả cho thấy nghề lưới rê và nghề câu xa bờ tại Khánh Hòa đem lại thu nhập tương đối tốt, khuyến khích đầu tư, tuy nhiên, phần lớn sự hấp dẫn về lợi nhuận là từ trợ cấp dầu. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự lãng phí đáng kể các nguồn lực sản xuất đầu vào như công suất máy, dầu và số ngày lao động trên biển, có thể tiết kiệm được thông qua việc cải thiện trình độ tay nghề ngư phủ và quản lý sản xuất. Ngư dân trên các đội tàu công suất nhỏ có trình độ kỹ thuật và quản lý vận hành tốt hơn các đội tàu công suất lớn. Chỉ số TE có mối quan hệ thuận chiều với khả năng sinh lợi, hàm ý việc cải thiện TE đóng vai trò quan trọng. Các nhân tố như quy mô tàu, kinh nghiệm thuyền trưởng và hình thức tổ chức sản xuất có ảnh hưởng tới TE, trong đó kinh nghiệm quan trọng hơn trình độ học vấn. Quy mô tàu lớn hơn có thể ảnh hưởng ngược chiều tới chất lượng hoạt động.
Từ những kết quả này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách cho nhà quản lý và Nhà nước nhằm nâng cao HQSX, bao gồm: cải thiện chính sách hỗ trợ dầu (chuyển từ trực tiếp sang gián tiếp), chính sách nguồn nhân lực (đào tạo, khảo sát nhu cầu), chính sách khuyến khích liên kết sản xuất và chính sách tài chính (hỗ trợ vay vốn).