NỘI LUẬT HÓA QUY ĐỊNH CỦA CÔNG ƯỚC LIÊN HỢP QUỐC VỀ CHỐNG TRA TẤN ĐỐI VỚI LẤY LỜI KHAI, HỎI CUNG BỊ CAN TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ MÃ SỐ: 9.38.01.04
Luận án "Nội luật hóa quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với lấy lời khai, hỏi cung bị can trong Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam" được thực hiện trong bối cảnh Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn vào năm 2014, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nội luật hóa các quy định liên quan, đặc biệt trong hoạt động lấy lời khai (LLK) và hỏi cung bị can (HCBC) – những giai đoạn tiềm ẩn nguy cơ tra tấn trong tố tụng hình sự.
Mục đích chính của luận án là nghiên cứu các vấn đề lý luận và pháp lý về nội luật hóa quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với LLK, HCBC trong Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của BLTTHS Việt Nam, nâng cao hiệu quả phòng ngừa tra tấn. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các vấn đề lý luận, pháp lý và thực tiễn thực hiện nghĩa vụ của Công ước tại Việt Nam đối với LLK, HCBC trong BLTTHS 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nghĩa vụ lập pháp của Việt Nam sau khi phê chuẩn Công ước, khảo sát thực tiễn áp dụng BLTTHS 2003 và 2015 về phòng ngừa tra tấn, và tham khảo kinh nghiệm từ Liên Bang Nga, CHLB Đức, Vương quốc Anh, trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2020.
Luận án này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, là công trình tiến sĩ đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu một cách hệ thống và chuyên sâu về nội luật hóa quy định của Công ước Liên Hợp quốc về chống tra tấn đối với LLK, HCBC trong BLTTHS. Kết quả nghiên cứu bổ sung cơ sở lý luận về nội luật hóa điều ước quốc tế, làm rõ những điểm tương đồng và hạn chế trong quy định của BLTTHS 2015 so với Công ước, cũng như thực tiễn phòng ngừa tra tấn tại Việt Nam.
Luận án đã làm rõ các vấn đề lý luận khi Việt Nam thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên, khẳng định phương thức nội luật hóa thay vì áp dụng trực tiếp. Qua phân tích, luận án chỉ ra rằng BLTTHS 2015 có những điểm tương đồng cơ bản với Công ước trong phòng ngừa tra tấn về thể xác, nhưng vẫn còn hạn chế về quy định tra tấn tinh thần, thiếu cụ thể cho một số đối tượng, và cơ chế thực hiện các biện pháp phòng ngừa như sự tham gia của người bào chữa, ghi âm, ghi hình còn chưa hoàn chỉnh. Tình trạng bức cung, dùng nhục hình vẫn còn diễn ra trong thực tiễn. Luận án cũng đã tổng hợp kinh nghiệm lập pháp từ các quốc gia thành viên Công ước để đưa ra các kiến nghị sửa đổi, bổ sung BLTTHS Việt Nam, nhằm đảm bảo quyền con người và loại bỏ hành vi tra tấn trong tố tụng hình sự. Các kiến nghị này bao gồm việc quy định cụ thể trình tự thủ tục LLK, HCBC, tính hợp pháp của chứng cứ, cơ chế khiếu nại tố cáo và bồi thường thiệt hại cho nạn nhân.