Luận án Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tên luận án:

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HỮU HIỆU CỦA HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TRONG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM

Ngành:

Kế toán (Mã số: 62.34.30.01)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của Hệ thống Kiểm soát nội bộ (HTKSNB) trong các Ngân hàng Thương mại (NHTM) Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các NHTM Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức như nợ xấu gia tăng, hiệu quả sử dụng vốn thấp, cùng với sự can thiệp sâu của nhà nước và ảnh hưởng từ các nhóm lợi ích, gây tác động tiêu cực đến công tác quản lý và hiệu quả hoạt động. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng (AEC, TPP), việc tăng cường sự hữu hiệu của HTKSNB trở thành yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng. Các nghiên cứu trước còn thiếu một công trình trực tiếp, đầy đủ và có hệ thống về vấn đề này tại Việt Nam.

Mục tiêu của luận án là hiểu rõ, nhận dạng các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất mô hình nghiên cứu về các nhân tố tác động đến sự hữu hiệu của HTKSNB. Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn chuyên gia để xác định các nhân tố, và nghiên cứu định lượng sử dụng phần mềm SPSS cùng các công cụ EFA, MRA để đo lường mức độ tác động.

Kết quả nghiên cứu đã xác định được bảy nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các NHTM Việt Nam, bao gồm: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin truyền thông, Giám sát, Thể chế chính trị và Lợi ích nhóm. Đặc biệt, "Thể chế chính trị" và "Lợi ích nhóm" là hai nhân tố mới được phát hiện, phản ánh đặc điểm kinh tế và quản lý tại Việt Nam. Phân tích định lượng cho thấy tất cả các giả thuyết về tác động của các nhân tố đều được chấp nhận, trong đó Đánh giá rủi ro và Hoạt động kiểm soát có tác động mạnh nhất, còn Lợi ích nhóm có tác động tiêu cực.

Các nhân tố được xếp theo thứ tự tầm quan trọng giảm dần là: Đánh giá rủi ro (26,2%), Hoạt động kiểm soát (26,1%), Thông tin truyền thông (12,5%), Thể chế chính trị (11,5%), Giám sát (9,2%), Môi trường kiểm soát (7,2%) và Lợi ích nhóm (7,2%). Luận án cung cấp một cái nhìn tổng thể về lý luận KSNB và HTKSNB, làm cơ sở để đề xuất các định hướng và giải pháp cụ thể nhằm tăng cường sự hữu hiệu của HTKSNB, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, minh bạch hóa thông tin và thu hút đầu tư trong bối cảnh tái cấu trúc và hội nhập kinh tế quốc tế. Nghiên cứu cũng mở ra các hướng nghiên cứu mới cho các đề tài tiếp theo.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN

  • 1.1. Các nghiên cứu công bố ở nước ngoài
    • 1.1.1. Các nghiên cứu về hệ thống kiểm soát nội bộ
    • 1.1.2. Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
  • 1.2. Các nghiên cứu công bố trong nước
    • 1.2.1. Các nghiên cứu liên quan đến lý luận về kiểm soát nội bộ
    • 1.2.2. Các nghiên cứu về KSNB tại các đơn vị cụ thể
    • 1.2.3. Nghiên cứu HTKSNB trong các ngân hàng thương mại
  • 1.3. Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu
    • 1.3.1. Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài
    • 1.3.2. Đối với các công trình nghiên cứu trong nước
  • 1.4. Khe hổng nghiên cứu và định hướng nghiên cứu của tác giả
    • 1.4.1. Xác định khe hổng nghiên cứu
    • 1.4.2. Định hướng nghiên cứu của tác giả

• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

  • 2.1. Một số vấn đề chung về hệ thống kiểm soát nội bộ và sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
    • 2.1.1. Hệ thống kiểm soát nội bộ
    • 2.1.2. Sự hữu hiệu của hệ thống kiểm soát nội bộ
    • 2.1.3. Báo cáo của BASEL về hệ thống KSNB
  • 2.2. Cơ sở lý thuyết liên quan về các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống KSNB
  • 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB
  • 2.4. Mô hình nghiên cứu đề xuất

• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 3.1. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
    • 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
    • 3.1.2. Quy trình nghiên cứu
  • 3.2. Nguồn dữ liệu, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu trong nghiên cứu định tính
  • 3.3. Nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu định lượng
  • 3.4. Phương trình hồi quy tổng quát

• CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

  • 4.1. Kết quả nghiên cứu về thực trạng và đánh giá về sự hữu hiệu của hệ thống KSNB của các NHTM Việt Nam
    • 4.1.1. Thực trạng về hoạt động các NHTM Việt Nam
    • 4.1.2. Thực trạng về hệ thống kiểm soát nội bộ của các ngân hàng thương mại Việt Nam
  • 4.2. Kết quả nghiên cứu định tính khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của HTKSNB trong các NHTM Việt Nam
    • 4.2.1. Phương pháp và quy trình thực hiện
    • 4.2.2. Kết quả nghiên cứu định tính
  • 4.3. Kết quả nghiên cứu định lượng và bàn luận
    • 4.3.1. Mẫu nghiên cứu
    • 4.3.2. Kết quả đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến sự hữu hiệu của hệ thống KSNB trong các NHTM Việt Nam

• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

  • 5.1. Kết luận
  • 5.2. Quan điểm và định hướng tăng cường sự hữu hiệu của HTKSNB trong điều kiện hội nhập
  • 5.3. Định hướng giải pháp tăng cường sự hữu hiệu của HTKSNB trong các NHTM Việt Nam
    • 5.3.1. Định hướng giải pháp tăng cường sự hữu hiệu của hệ thống KSNB trong các NHTM Việt Nam
    • 5.3.2. Điều kiện để thực hiện các giải pháp
  • 5.4. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu tiếp theo