Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn ODA vào phát triển đường sắt đô thị ở Việt Nam (Nghiên cứu điển hình các dự án phát triển đường sắt ở thành phố Hà Nội)
Luận án này tập trung giải quyết vấn đề cấp bách về tắc nghẽn giao thông tại các đô thị lớn của Việt Nam, đặc biệt là Hà Nội và TP.HCM, do sự gia tăng phương tiện cá nhân. Việc phát triển hệ thống hạ tầng giao thông công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị, được xem là giải pháp thiết yếu nhưng đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong đó vốn ODA đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, các dự án đường sắt đô thị sử dụng vốn ODA thường đối mặt với tình trạng giải ngân chậm và hiệu quả triển khai thấp, dẫn đến chậm trễ dự án và tâm lý ngần ngại từ các nhà đầu tư. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào tác động vĩ mô của ODA hoặc hiệu quả thu hút/sử dụng vốn theo ngành/dự án, còn thiếu các mô hình định lượng đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai cụ thể của dự án ODA, đặc biệt là trong lĩnh vực đường sắt đô thị.
Mục tiêu của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về ODA và hiệu quả triển khai dự án, xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hiệu quả triển khai dự án đường sắt đô thị sử dụng vốn ODA tại Việt Nam, từ đó đề xuất các khuyến nghị. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng, khảo sát các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội trong giai đoạn 2010 – 2016 (khảo sát năm 2015). Mô hình nghiên cứu được phát triển và kiểm chứng thông qua dữ liệu thực nghiệm từ 212 cán bộ, nhân viên tham gia dự án, tập trung vào sáu nhóm nhân tố: năng lực tài chính, khả năng tổ chức, năng lực điều hành, tầm nhìn của lãnh đạo, khả năng thích nghi và quản trị rủi ro.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có ba nhóm nhân tố ảnh hưởng tích cực rõ rệt đến hiệu quả triển khai dự án ODA: năng lực tài chính, năng lực điều hành và khả năng thích nghi. Các nhân tố khác như khả năng tổ chức, tầm nhìn của lãnh đạo và quản trị rủi ro không cho thấy ảnh hưởng rõ ràng ở khía cạnh triển khai dự án trong nghiên cứu này. Hiệu quả triển khai dự án và mức độ đánh giá khả năng đáp ứng của các nhân tố ảnh hưởng đều ở mức trung bình thấp. Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, khả năng thích nghi và năng lực tài chính của dự án, đồng thời đưa ra các kiến nghị cụ thể cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giao thông vận tải, UBND thành phố Hà Nội và Ban quản lý đường sắt đô thị.