NGUỒN NHÂN LỰC ĐỂ ĐỔI MỚI MÔ HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
KINH TẾ CHÍNH TRỊ
Luận án "Nguồn nhân lực để đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam" của Nguyễn Đức Hải, bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2017, tập trung vào sự cấp thiết của việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế (MHTTKT) của Việt Nam. Sau hơn 30 năm đổi mới, nền kinh tế đạt nhiều thành tựu nhưng MHTTKT hiện tại vẫn chủ yếu dựa vào "giá trị gia tăng thấp", tăng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên và lao động giá rẻ, dẫn đến hiệu quả chưa cao và chưa phát huy hết thế mạnh.
Luận án lập luận rằng việc chuyển đổi MHTTKT sang hướng kết hợp tăng trưởng chiều rộng với chiều sâu, ưu tiên chiều sâu, gắn với phát triển xã hội và bảo vệ môi trường là tất yếu. Trong quá trình này, phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao (NNLCLC), được coi là giải pháp "đột phá" và có tính quyết định. Tuy nhiên, nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay còn đông về số lượng nhưng chất lượng thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
Mục đích nghiên cứu của luận án là trình bày các vấn đề lý luận và thực tiễn về nguồn nhân lực trong đổi mới MHTTKT, đánh giá thực trạng nguồn nhân lực giai đoạn 2001-2016, và đề xuất các giải pháp phát triển NNL nhằm đổi mới MHTTKT ở Việt Nam giai đoạn 2017-2020, tầm nhìn đến 2030. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống hóa lý luận, đánh giá khách quan thực trạng NNL và đề xuất giải pháp toàn diện, đồng bộ.
Những điểm mới nổi bật của luận án là khẳng định vai trò quyết định của NNL, đặc biệt NNLCLC, trong đổi mới MHTTKT; phân tích kinh nghiệm thành công của các nước Đông Á trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên phát triển NNLCLC; chỉ ra lợi thế về lao động dồi dào nhưng chất lượng thấp của Việt Nam, đồng thời cảnh báo về việc không còn "cơ cấu dân số vàng" trong tương lai gần, nhấn mạnh sự cần thiết của chính sách phát triển NNL hiệu quả, lâu dài, coi trọng chất lượng và đào tạo nghề gắn với khoa học công nghệ. Luận án cũng đề xuất các nhóm giải pháp phát triển NNL toàn diện và khả thi, tập trung vào chính sách sử dụng, đãi ngộ và phát huy các nhóm nhân lực đặc trưng như cán bộ nhà nước, lao động thanh niên và NNLCLC.
Kết luận, luận án tái khẳng định nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất, quyết định sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, đồng thời là chủ thể sáng tạo và thực thi MHTTKT. Để đổi mới MHTTKT thành công, cần đảm bảo đủ số lượng, phát triển NNLCLC, có cơ cấu hợp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng NNL. Bốn nhóm giải pháp chính được đề xuất bao gồm: tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo (đặc biệt là giáo dục đại học); đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp; đổi mới chính sách thu hút, sử dụng và phát huy các nhóm nhân lực có "tính đặc trưng"; và nâng cao vai trò, hiệu quả hoạt động của Nhà nước trong phát triển nguồn nhân lực. Trong đó, giải pháp về giáo dục và chính sách nhân lực chất lượng cao được đánh giá là đột phá và có tầm quyết định.