NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG BỘ DỮ LIỆU PHÂN TÍCH ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG HOẠT CHẤT TRONG DƯỢC LIỆU HÀ THỦ Ô ĐỎ FALLOPIA MULTIFLORA (THUNBERG) HARALDSON BẰNG SẮC KÝ LỎNG HIỆU NĂNG CAO
Hóa hữu cơ
Luận án này tập trung vào việc xây dựng bộ dữ liệu phân tích định tính và định lượng các hoạt chất trong dược liệu hà thủ ô đỏ (*Fallopia multiflora* (Thunberg) Haraldson) bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Nhu cầu cấp thiết của nghiên cứu xuất phát từ xu hướng sử dụng dược phẩm thiên nhiên ngày càng tăng, cùng với những lo ngại về chất lượng và độ an toàn của hà thủ ô đỏ trên thị trường, cũng như sự thiếu hụt các quy trình kiểm soát chất lượng chi tiết và chất chuẩn tại Việt Nam.
Nghiên cứu đã tiến hành phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 11 hợp chất từ rễ củ hà thủ ô đỏ thu hái tại Hà Giang, Việt Nam. Đặc biệt, hai hợp chất mới lần đầu tiên được công bố là 6-methoxy-3-methyl-1,8-dihydroxy-2-naphthoic acid 8-O-β-D-glucopyranoside (FM3) và 6-hydroxymusizin 8-O-α-D-apiofuranosyl-(1→6)-β-D-glucopyranoside (FM4).
Dựa trên các chất sạch phân lập, luận án đã thiết lập và thẩm định thành công quy trình phân tích định tính, định lượng đồng thời 7 hoạt chất chính (FM1, FM2, FM3, FM4, FM5, FM6, FM8) bằng hệ thống HPLC-DAD-MS. Quy trình này cho thấy độ tuyến tính cao (hệ số tương quan R² ≥ 0,995), độ chọn lọc tốt, giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ) thấp, độ chụm (độ lặp và độ tái lặp) và độ đúng (độ thu hồi) đều nằm trong tiêu chuẩn cho phép của Hiệp hội các nhà hóa học phân tích chính thức (AOAC).
Khi ứng dụng quy trình này để phân tích hàm lượng 7 hoạt chất trên 8 mẫu hà thủ ô đỏ khác nhau (mẫu thu hái tự nhiên tại Hà Giang và các mẫu lưu hành trên thị trường), kết quả cho thấy mẫu rễ củ hà thủ ô đỏ thu hái tự nhiên tại Hà Giang có hàm lượng hoạt chất cao hơn đáng kể và đạt tiêu chuẩn dược điển, trong khi nhiều mẫu thương mại không đạt. Điều này khẳng định chất lượng vượt trội của hà thủ ô đỏ tự nhiên từ Hà Giang.
Những đóng góp chính của luận án bao gồm việc làm sáng tỏ thành phần hóa học của hà thủ ô đỏ Việt Nam, phát hiện hai hợp chất mới, và cung cấp một quy trình phân tích định tính, định lượng tin cậy, có thể áp dụng để kiểm soát chất lượng dược liệu hà thủ ô đỏ trên thị trường, đồng thời khắc phục phần nào hạn chế về nguồn chất chuẩn trong nước. Luận án cũng đề xuất nghiên cứu thêm về hoạt tính sinh học của các hợp chất mới và khả năng đưa quy trình vào Dược điển Việt Nam.