Luận án Nghiên cứu tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc tại Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang và đề xuất các biện pháp bảo tồn, sử dụng bền vững

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU TÍNH ĐA DẠNG CỦA NGUỒN TÀI NGUYÊN CÂY THUỐC TẠI HOÀNG SU PHÌ, TỈNH HÀ GIANG VÀ ĐỀ XUẤT CÁC BIỆN PHÁP BẢO TỒN, SỬ DỤNG BỀN VỮNG

Ngành:

Thực vật học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc tại huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang, một khu vực có địa hình phức tạp và đa dạng sinh học phong phú nhưng chưa được điều tra đầy đủ. Mục tiêu chính là đánh giá tính đa dạng của cây thuốc, hiện trạng tri thức và kinh nghiệm sử dụng của đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời xác định các mối đe dọa và đề xuất biện pháp bảo tồn, sử dụng bền vững.

Kết quả nghiên cứu đã xây dựng danh lục 567 loài thực vật hoang dại làm thuốc, thuộc 392 chi, 144 họ, phân bố trong 5 ngành thực vật có mạch. Đáng chú ý, luận án bổ sung 01 loài mới (Oreocnide kwangsiensis Hand.-Mazz.) cho hệ thực vật Việt Nam và ghi nhận 01 loài (Coptis quinquesecta W. T. Wang) bổ sung cho khu vực nghiên cứu. Trong số này, 40 loài được xác định là quý hiếm, nằm trong Sách đỏ Việt Nam 2007 (4 loài cực kỳ nguy cấp CR, 20 loài nguy cấp EN, 16 loài sẽ nguy cấp VU) và các danh mục bảo tồn quốc tế, quốc gia khác.

Nghiên cứu cũng điều tra và thống kê tri thức bản địa về việc sử dụng cây thuốc của dân tộc H'Mông (127 loài) và dân tộc Dao (188 loài), cho thấy sự đa dạng trong cách dùng và các bài thuốc chữa 16 loại bệnh phổ biến, với lá và rễ là bộ phận được sử dụng nhiều nhất. Đặc biệt, luận án đã bước đầu ghi nhận khả năng kháng viêm và kháng một số chủng vi khuẩn của 7 loài cây thuốc phổ biến (Đại cán nam, Cỏ sữa, Kí ninh, Bạch hoa xà, Nghệ độc, Khổ sâm, Xăng sê), mở ra triển vọng ứng dụng trong y dược.

Thêm vào đó, luận án đã thành công trong việc nhân giống hữu tính 05 loài và nhân giống vô tính 02 loài cây thuốc có triển vọng, cung cấp cơ sở ban đầu cho việc xây dựng các mô hình bảo tồn và phát triển cây thuốc thích hợp. Các đóng góp mới của luận án bao gồm việc bổ sung loài mới vào hệ thực vật Việt Nam và khu vực, xác định các loài quý hiếm, và ghi nhận hoạt tính sinh học của các cây thuốc được sử dụng theo kinh nghiệm dân tộc. Luận án kiến nghị cần có sự quan tâm, phối hợp để điều tra, quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên cây thuốc quý giá này.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
  • 3. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án
  • 4. Bố cục luận án

• CHƯƠNG 1- TỔNG QUAN TÀI LIỆU

  • 1.1. Lược sử nghiên cứu về đa dạng nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 1.1.1. Trên thế giới
  • 1.1.2. Ở Việt Nam
  • 1.2. Lược sử nghiên cứu về giá trị sử dụng và các mối đe dọa ảnh hưởng đến công tác bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 1.2.1. Trên thế giới
  • 1.2.2. Ở Việt Nam
  • 1.2.2.1 Giá trị sử dụng tài nguyên cây thuốc
  • 1.2.2.2. Đánh giá các mối đe dọa tài nguyên cây thuốc
  • 1.3. Lược sử nghiên cứu về bảo tồn, phát triển tài nguyên cây thuốc và vai trò của tri thức dược học dân tộc
  • 1.3.1. Trên thế giới
  • 1.3.2. Ở Việt Nam

• CHƯƠNG 2 ĐỊA ĐIỂM, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NC

  • 2.1. Địa điểm nghiên cứu
  • 2.2. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.3. Nội dung nghiên cứu
  • 2.3.1. Nghiên cứu tính đa dạng và sự phân bố của nguồn TN cây thuốc
  • 2.3.1. Nghiên cứu xác định các mối đe dọa đối với nguồn TN cây thuốc
  • 2.3.2. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp bảo tồn
  • 2.3.3. Nghiên cứu thử hoạt tính sinh học của một số loài cây thuốc được đồng bào dân tộc H'Mông và Dao sử dụng chữa bệnh
  • 2.4. Phương pháp nghiên cứu
  • 2.4.1. Các phương pháp chung
  • 2.4.1.1. Phương pháp kế thừa
  • 2.4.1.2. Xử lý thông tin
  • 2.4.2. Nhóm các phương pháp đánh giá hiện trạng nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 2.4.2.1. Phương pháp điều tra cây thuốc
  • 2.4.2.2. Đánh giá mức độ đe doạ
  • 2.4.3. Xác định các mối đe dọa đối với nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 2.4.4. Các phương pháp nghiên cứu bảo tồn
  • 2.4.4.1. Phương pháp nghiên cứu nhân giống hữu tính cây bằng hạt
  • 2.4.4.2. Phương pháp nghiên cứu nhân giống vô tính bằng hom
  • 2.4.5. Phương pháp nghiên cứu hoạt tính sinh học
  • 2.4.5.1. Phương pháp đánh giá hoạt tính kháng viêm
  • 2.4.5.2. Phương pháp thử hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định

• CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. Tính đa dạng của nguồn tài nguyên cây thuốc huyện Hoàng Su Phì, Hà Giang
  • 3.1.1. Đa dạng về đơn vị phân loại
  • 3.1.2. Đa dạng phổ dạng sống của các loài
  • 3.1.3. Đa dạng về yếu tố địa lí
  • 3.1.4. Đa dạng về sự phân bố trong các kiểu thảm thực vật
  • 3.1.5. Giá trị bảo tồn của nguồn cây thuốc Hoàng Su Phì
  • 3.2. Giá trị sử dụng và mối đe dọa nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 3.2.1. Giá trị sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc trong y học cổ truyền và công nghiệp dược phẩm.
  • 3.2.1.1. Giá trị trong y học cổ truyền
  • 3.2.1.2. Giá trị trong công nghiệp dược
  • 3.2.2. Tri thức bản địa và vai trò của cây thuốc trong đời sống người dân thiểu số trong vùng
  • 3.2.3. Kết quả nghiên cứu thử hoạt tính sinh học của một số loài cây thuốc được đồng bào dân tộc H'Mông và Dao sử dụng chữa bệnh
  • 3.2.4. Các mối đe dọa tới tài nguyên cây thuốc
  • 3.2.4.1. Các mối đe dọa đối đối với nguồn tài nguyên cây thuốc
  • 3.2.4.2. Các mối đe dọa đối với tri thức bản địa trong việc sử dụng cây thuốc
  • 3.3. Cơ sở khoa học, giải pháp bảo tồn và phát triển cây thuốc
  • 3.3.1 Hiện trạng công tác bảo tồn nguồn tài nguyên cây thuốc tại Hoàng Su Phì
  • 3.3.2. Giải pháp bảo tồn và phát triển trên cơ sở tri thức bản địa
  • 3.3.2. Cơ sở khoa học để bảo tồn và phát triển một số loài có triển vọng
  • 3.3.2.1. Cơ sở khoa học cho bảo tồn..
  • 3.3.2.2. Nghiên cứu nhân hữu tính bằng hạt một số loài cây thuốc.
  • 3.3.2.3. Kết quả nhân vô tính Sói rừng và Lá khôi tía

• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • Kết luận
  • Kiến nghị
  • NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
  • DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN