NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG CHỐNG OXY HÓA VÀ ĐỘC TÍNH TẾ BÀO CỦA CÂY HỒNG QUÂN (FLACOURTIA RUKAM ZOLL. ET MOR.)
Dược học cổ truyền
Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học theo định hướng chống oxy hóa và độc tính tế bào của cây Hồng quân (Flacourtia rukam Zoll. et Mor.)" được thực hiện nhằm mục đích khoa học hóa việc sử dụng cây Hồng quân trong y học cổ truyền và tìm kiếm các tác dụng dược lý mới. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng gia tăng sử dụng thuốc có nguồn gốc thiên nhiên không rõ nguồn gốc, cùng với việc khai thác ồ ạt cây Hồng quân cho các mục đích dân gian như chữa viêm mi mắt, viêm khớp, gút, phì đại tiền liệt tuyến. Ngoài ra, tỷ lệ mắc ung thư cao tại Việt Nam cũng thúc đẩy việc tìm kiếm các hợp chất có hoạt tính độc tế bào từ cây thuốc.
Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát toàn diện về cây Hồng quân mọc tại Việt Nam, bao gồm xác định tên khoa học thông qua đặc điểm hình thái thực vật, vi phẫu, và giải trình tự gen ADN (mã nhận diện MK088161.1). Luận án cũng định lượng polyphenol và flavonoid toàn phần trong thân cây, với hàm lượng lần lượt là 104,66 mg GAE/g cao và 322,17 mg QE/g cao.
Về thành phần hóa học, nghiên cứu đã phân lập được 11 hợp chất từ thân cây, trong đó có 2 hợp chất lần đầu tiên được tìm thấy trong tự nhiên (rukamtenol và 4-Formyl-2-hydroxyphenyl 6-O-benzoyl-β-D-glucopyranosid) và 5 hợp chất lần đầu tiên được tìm thấy trong loài F. rukam.
Đánh giá hoạt tính sinh học cho thấy các cao phân đoạn và một số hợp chất phân lập có hoạt tính chống oxy hóa mạnh (thử nghiệm DPPH và khử sắt). Đặc biệt, poliothrysosid, 4-Formyl-2-hydroxyphenyl 6-O-benzoyl-β-D-glucopyranosid và 3a-Acetoxy-D:A-friedo-oleanan-27,16α-lacton thể hiện hoạt tính ức chế xanthin oxidase mạnh (poliothrysosid mạnh gấp 4,6 lần allopurinol) và khả năng hạ acid uric máu đáng kể trên chuột in vivo (giảm 43,8-46,79%). Về độc tính tế bào ung thư, cao phân đoạn cloroform và ethyl acetat thể hiện độc tính trên ba dòng tế bào ung thư HepG2, MDA-MB-231 và RD. Hợp chất 4-Formyl-2-hydroxyphenyl 6-O-benzoyl-β-D-glucopyranosid cũng cho thấy độc tính trên tế bào RD.
Cuối cùng, luận án đã xây dựng thành công quy trình định lượng poliothrysosid bằng UPLC-PDA, xác định hàm lượng poliothrysosid trong thân cây cao hơn trong rễ và đạt tối đa khi thu hái vào tháng Một. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc bảo tồn, phát triển và ứng dụng cây Hồng quân trong điều trị các bệnh liên quan đến oxy hóa, gút và ung thư.