NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CÂY DẤU DẦU LÁ NHẴN (Tetradium glabrifolium (Benth.) Hartl.)
Hóa học hữu cơ, Mã số: 62.44.27.01
Luận án này tập trung nghiên cứu sâu về cây dấu dầu lá nhẵn (Tetradium glabrifolium (Benth.) Hartl.), một loài thực vật thuộc họ Cam quýt (Rutaceae) được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền Việt Nam để điều trị nhiều bệnh lý như tổn thương, gãy xương, thấp khớp, viêm thận, phù thũng, chấn thương và các vấn đề về da. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần hóa học và đánh giá hoạt tính sinh học của loài cây này, nhằm cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc phát triển các ứng dụng dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe cộng đồng trong tương lai.
Đối tượng nghiên cứu bao gồm mẫu lá và vỏ thân của cây dấu dầu lá nhẵn, được thu hái tại Tây Thiên, Tam Đảo, Vĩnh Phúc. Các phương pháp sắc ký hiện đại như sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký cột (CC) đã được áp dụng để phân lập các hợp chất. Cấu trúc hóa học của chúng được xác định chi tiết bằng cách kết hợp các thông số vật lý và phổ hiện đại, bao gồm phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR) và phổ khối lượng phân giải cao (HR-ESI-MS).
Nghiên cứu đã phân lập và xác định cấu trúc của tổng cộng 26 hợp chất từ lá và vỏ thân của cây. Trong số này, một hợp chất mới lần đầu tiên được tìm thấy trong tự nhiên là tetraglabrifolioside (TG1), và 15 hợp chất khác được báo cáo lần đầu tiên thuộc chi Tetradium. Các hợp chất này đa dạng về cấu trúc, bao gồm các alkaloid, triterpenoid, flavonoid, dẫn xuất phenol, amide, benzenoid, sterol và fufural.
Về hoạt tính sinh học, các hợp chất phân lập đã được thử nghiệm rộng rãi. Alkaloid TG2 (6-acetonyl-N-methyldihydrodecarine) cho thấy hoạt tính gây độc tế bào mạnh nhất đối với các dòng tế bào ung thư KB, F1 và RD. Flavonoid TG12 (epimedoside C) cũng thể hiện hoạt tính gây độc tế bào đáng kể trên các dòng SW480, LU-1 và LNCaP. Ba hợp chất amide, đặc biệt là TG18 (N-isobutyl-2E,4E-tetradecadienamide), đã thể hiện hoạt tính kháng lao hiệu quả chống lại chủng Mycobacterium bovis. Ngoài ra, các flavonoid TG11 (phellamurin) và TG16 (quercetin) được ghi nhận có hoạt tính chống oxy hóa mạnh, trong khi TG11 còn cho thấy hoạt tính kháng khuẩn đối với Staphylococcus aureus.
Những phát hiện này khẳng định tiềm năng lớn của Tetradium glabrifolium như một nguồn tài nguyên quý giá cho việc khám phá và phát triển thuốc, góp phần vào việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng.